สัญญาให้สิทธิทางการค้าและบริการ (แฟรนไชส์) ต้องมีอะไรบ้าง

• เจ้าของร้านอาหาร ชานม กาแฟ ขนม ค้าปลีก ที่จะเปิดให้คนอื่นซื้อแฟรนไชส์
• ธุรกิจบริการ (ซักรีด คาร์แคร์ สถาบันกวดวิชา ฟิตเนส คลินิกความงาม) ที่ขยายด้วยระบบแฟรนไชส์
• ผู้ซื้อแฟรนไชส์ที่อยากมีสัญญาที่มีสิทธิของตนชัด (เขตคุ้มครอง เลิกก่อนกำหนดราคาชัด ซื้อคืนสต็อก)

• ต้องส่งเอกสารเปิดเผยข้อมูล (ผนวก 3) ให้ผู้ซื้อก่อนลงนาม — ประกาศ กขค. 2562 บังคับ ฝ่าฝืนปรับถึง 10% ของรายได้
• จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าก่อนขายแฟรนไชส์ และจดทะเบียนสัญญาอนุญาตใช้เครื่องหมายหลังลงนาม
• ค่าแรกเข้าและ royalty หัก ณ ที่จ่าย 3% (เมื่อผู้ให้สิทธิเป็นบริษัท) + VAT 7% · ค่าวัตถุดิบเป็นซื้อขาย แยกใบกำกับ
• บังคับซื้อได้เฉพาะของที่จำเป็นต่อมาตรฐานแบรนด์ และราคาต้องไม่สูงกว่าที่ขายให้รายอื่น
• non-compete และค่าปรับ ศาลลดได้ถ้าเกินจำเป็น — อย่าใส่ตัวเลขเว่อร์

• จ้างคนบริหารสาขาของคุณเอง (เจ้าของแบรนด์จ่ายค่าจ้าง) — ใช้สัญญาจ้างบริการ/จ้างทำของ
• ให้ใช้เฉพาะสูตรหรือสิทธิบัตรโดยไม่มีระบบร้าน — ใช้ สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา
• ให้เฉพาะสิทธิติดแบรนด์บนสินค้าหรือบริการของผู้อื่นโดยไม่มีคู่มือร้าน การฝึกอบรม และมาตรฐานบริการ — ใช้ สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า (แบบไม่ผูกขาด) (ไม่ผูกขาด) หรือ สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า (แบบผูกขาดแต่ผู้เดียว) (ผูกขาดแต่ผู้เดียว)
• ให้ตัวแทนขายสินค้าของคุณโดยไม่ใช้แบรนด์ร้าน — ใช้ สัญญาตัวแทนจำหน่ายสินค้า (ซื้อขาดเพื่อขายต่อ)
• สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า ภาษาอังกฤษ — ใช้ Trademark Licence Agreement — สัญญาอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายการค้า ภาษาอังกฤษ
• สัญญาอนุญาตนำตัวละครหรืองานสร้างสรรค์ไปทำสินค้า ภาษาอังกฤษ — ใช้ Merchandising Licence Agreement — สัญญาอนุญาตนำตัวละครหรืองานสร้างสรรค์ไปทำสินค้า ภาษาอังกฤษ
• สัญญาแฟรนไชส์ ภาษาอังกฤษ — ใช้ Franchise Agreement — สัญญาแฟรนไชส์ ภาษาอังกฤษ

• ไทยยังไม่มีกฎหมายแฟรนไชส์เฉพาะ ใช้ ป.พ.พ. (สัญญาทั่วไป · อนุญาตให้ใช้เครื่องหมาย) + ประกาศ กขค. เรื่องแนวทางพิจารณาการปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมในธุรกิจแฟรนไชส์ 2562 (ออกตาม พ.ร.บ.การแข่งขันทางการค้า 2560 ม.57 — ฝ่าฝืนปรับทางปกครองไม่เกินร้อยละ 10 ของรายได้ตาม ม.82) ซึ่งเป็นที่มาของข้อ 7 (เปิดเผยข้อมูลก่อนลงนาม) ข้อ 1.2 (เขตคุ้มครองหรือรัศมีที่จะไม่ให้สิทธิรายอื่น) และข้อ 4.1 (ห้ามบังคับซื้อของที่ไม่เกี่ยวกับธุรกิจ/ราคาไม่เป็นธรรม)
• ตามประกาศนั้น ผู้ให้สิทธิต้องเปิดเผย: ค่าใช้จ่ายทั้งหมด แผนธุรกิจ สิทธิที่จะได้ เงื่อนไขต่อ/เลิก ก่อนทำสัญญา — ฝ่าฝืนเป็นการปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม ปรับไม่เกิน 10% ของรายได้ปีที่ทำผิด — ทำผนวก 3 จริง อย่าข้าม
• เครื่องหมายการค้า: การอนุญาตให้ใช้เครื่องหมายที่จดทะเบียนแล้วต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนสัญญาอนุญาตต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา (พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า ม.68) และคำขอต้องแสดงเงื่อนไขที่ผู้ให้สิทธิควบคุมคุณภาพได้จริง (ม.68 (1) — ข้อ 4) ข้อ 5.5 ให้ผู้ให้สิทธิยื่นภายใน 30 วันและออกค่าธรรมเนียม นายทะเบียนอาจรับจดโดยมีเงื่อนไขหรือไม่รับจด ซึ่งอุทธรณ์ได้ภายใน 60 วัน (ม.69) — ถ้ายังไม่จดเครื่องหมาย ให้จดก่อนขายแฟรนไชส์
• ราคาขายและข้อกำหนดในอนาคต: ข้อ 4.2 ให้ราคาของผู้ให้สิทธิเป็นราคาขายแนะนำ ผู้รับสิทธิกำหนดราคาจริงเอง (ยกเว้นในรายการส่งเสริมการขายทั่วระบบ ซึ่งต้องขายไม่สูงกว่าราคาที่กำหนดในรายการ) และการปรับคู่มือที่เพิ่มเงินลงทุนเกินเพดานต้องได้รับความตกลงก่อน — การบังคับราคาขายปลีกตายตัว หรือให้ผู้รับสิทธิยอมทำตามข้อกำหนดใด ๆ ที่จะออกในอนาคตโดยไม่จำกัด เสี่ยงเป็นการปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมตาม ม.57 อย่าแก้สัญญาไปทางนั้น
• ข้อสัญญาไม่เป็นธรรม (พ.ร.บ. 2540): ข้อไม่แข่งขันหลังเลิก (6.2) บังคับได้เท่าที่จำเป็นและเป็นธรรม — แบบนี้จำกัดเวลา + รัศมี · ค่าปรับ/ค่าเลิกสัญญา (4.3, 9.3, 10) เป็นเบี้ยปรับ ศาลลดได้ (ป.พ.พ. ม.383)

• สัญญาแฟรนไชส์ไม่มีลักษณะแห่งตราสารในบัญชีอัตราอากรแสตมป์โดยตรง และแนวปฏิบัติสรรพากรมองค่าธรรมเนียมแรกเข้าและค่าสิทธิเป็นค่าสิทธิ (ม.40(3)) จึงไม่ต้องติดอากรบนสัญญาหลัก แต่ถ้าแยกทำสัญญาเช่าหรือสัญญาจ้างทำของต่างหาก ฉบับนั้นต้องติดอากรตามลักษณะของตน · ใบรับเงินค่าแฟรนไชส์ไม่ต้องปิดอากร เพราะบัญชีอัตราอากรลักษณะ 28 (ใบรับ) ปัจจุบันใช้เฉพาะการโอนอสังหาริมทรัพย์ ยานพาหนะ และรางวัลสลาก
• ถ้าผู้ให้สิทธิให้เช่าสถานที่ร้านด้วย ให้ทำสัญญาเช่าแยก ติดอากร 0.1% ของค่าเช่าตลอดสัญญา

• ค่าธรรมเนียมแรกเข้า + ค่าสิทธิ + ค่าการตลาด = เงินได้ ม.40(3) ผู้รับสิทธิที่เป็นนิติบุคคลหัก ณ ที่จ่าย 3% เมื่อผู้ให้สิทธิเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล (ท.ป.4/2528 ข้อ 3/2 — ผู้ให้สิทธิบุคคลธรรมดาคำนวณคนละวิธี) · มี VAT 7% · ค่าสินค้า/วัตถุดิบเป็นซื้อขาย ไม่หัก ณ ที่จ่าย — ออกใบกำกับภาษีแยกรายการ
• ผู้รับสิทธิบุคคลธรรมดาต้องจด VAT เมื่อรายได้เกิน 1.8 ล้าน/ปี — เตือนลูกค้าก่อนเปิด

• เขตคุ้มครอง (1.2): แบรนด์ใหญ่มักไม่ให้ ให้แค่รัศมีขั้นต่ำ — ระบุให้ชัดว่าออนไลน์/เดลิเวอรี่ของแบรนด์ไม่นับ ไม่งั้นทะเลาะ
• Royalty % vs คงที่: ร้านเล็กใช้คงที่ (ไม่ต้องตรวจบัญชี) แบรนด์ที่มี POS ใช้ % — แบบนี้เลือกได้ ถ้าใส่ % กำหนดค่าสิทธิขั้นต่ำได้ และมีสิทธิตรวจบัญชีตามข้อ 2.6
• ค่าเลิกก่อนกำหนด (9.3): ใส่ไว้ให้ผู้รับสิทธิมีทางออกที่ราคาชัด ดีกว่าปล่อยให้ฟ้องค่าเสียหายไม่จำกัด และเป็นเพดานที่ผู้ให้สิทธิเรียกได้
• ซื้อคืนสต็อก (9.4/10): ผู้รับสิทธิควรขอเสมอ ผู้ให้สิทธิมักให้แค่ "สิทธิ" ไม่ใช่ "หน้าที่" — แบบนี้บังคับซื้อคืนเฉพาะกรณีผู้ให้สิทธิผิดสัญญา

ข้อ 6.3 แบ่งว่าใครเป็นผู้ควบคุมข้อมูลลูกค้า และข้อ 10 (ง) ให้โอนรายชื่อลูกค้าเมื่อเลิกสัญญาได้เท่าที่ชอบด้วยกฎหมาย — ร้านต้องแจ้งลูกค้าไว้ก่อนว่าข้อมูลอาจส่งให้เจ้าของแบรนด์ (พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล 2562 ม.19, 23) มิฉะนั้นโอนรายชื่อไม่ได้ และถ้าข้อมูลรั่วไหล ผู้ควบคุมข้อมูลต้องแจ้งสำนักงานภายใน 72 ชั่วโมง (ม.37(4))

ผู้รับสิทธิแก้ไขข้อบกพร่องเสร็จหลังพ้นกำหนดตามข้อ 4.3 ให้ผู้ให้สิทธิทำหนังสือสงวนสิทธิเรียกค่าปรับในวันที่ตรวจรับการแก้ไขทุกครั้ง (ส่งอีเมลหรือเขียนในบันทึกการตรวจก็ได้) แม้สัญญาจะเขียนสงวนสิทธิไว้แล้ว — ถ้ารับไว้โดยไม่สงวนสิทธิ อาจเสียสิทธิเรียกค่าปรับ

• ผนวก 1 แบบร้าน + คู่มือ (ส่งมอบแยก ลงชื่อรับ) · ผนวก 2 รายการสินค้า/วัตถุดิบ/อุปกรณ์บังคับซื้อ + ราคา · ผนวก 3 เอกสารเปิดเผยข้อมูล (ค่าใช้จ่ายทั้งหมด จำนวนสาขา/สาขาที่ปิด 3 ปี ประวัติผู้ให้สิทธิ คดี) · ผนวก 4 แบบรายงานยอดขาย · หนังสือสำคัญเครื่องหมายการค้า · หนังสือรับรอง/บัตร

• 2 ฉบับ · พยาน 2 คน · ผู้รับสิทธิลงชื่อรับเอกสารเปิดเผยข้อมูล ก่อน วันลงนามตามจำนวนวันในข้อ 7 · จดทะเบียนสัญญาอนุญาตใช้เครื่องหมายที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา · ผู้ให้สิทธิออกใบเสร็จ/ใบกำกับภาษีค่าแรกเข้า · ผู้รับสิทธิหัก ณ ที่จ่าย 3% (ถ้าผู้รับสิทธิเป็นนิติบุคคลและผู้ให้สิทธิเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล)

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-F45D9C · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ