สัญญาตั้งตัวแทน (มอบหมายให้ทำการแทน มีค่าตอบแทน) ต้องมีอะไรบ้าง

• เจ้าของอยู่ต่างจังหวัดหรือต่างประเทศ ตั้งคนดูแลบ้านเช่า เก็บค่าเช่า ติดต่อช่างและราชการแทน
• ธุรกิจตั้งบริษัทหรือผู้ชำนาญให้ยื่นขอใบอนุญาต ติดต่อหน่วยงาน หรือทำธุรกรรมแทนเป็นระยะ
• ต้องการกำหนดให้ชัดว่าตัวแทนทำอะไรได้ ใช้เงินได้เท่าไร และต้องรายงานบ่อยแค่ไหน

• การขายหรือจำนองอสังหาริมทรัพย์ ให้เช่าเกินสามปี ประนีประนอม ฟ้องคดี ต้องมอบเฉพาะเป็นรายเรื่อง — มอบทั่วไปไม่พอ
• เรื่องที่กฎหมายบังคับให้ทำเป็นหนังสือ การตั้งตัวแทนก็ต้องเป็นหนังสือด้วย และหน่วยงานมักต้องการหนังสือมอบอำนาจตามแบบของตน
• ถ้าให้ตัวแทนถือเงินหรือเข้าบัญชีออนไลน์ ให้ตั้งวงเงินและเปลี่ยนรหัสทันทีเมื่อเลิก

• ตั้งนายหน้าหาผู้ซื้อบ้านหรือที่ดิน ให้ใช้ สัญญาแต่งตั้งนายหน้าขายบ้าน ห้องชุด หรืออาคาร
• ตั้งตัวแทนขายสินค้าแลกค่าคอมมิชชัน ให้ใช้ สัญญาตัวแทนขายแบบมีค่านายหน้า
• จ้างคนทำงานประจำภายใต้การสั่งงาน ให้ใช้ สัญญาว่าจ้างทำงาน (พนักงานประจำ)
• ถ้าต้องการแค่หนังสือมอบอำนาจให้ไปทำเรื่องเดียวแทน ไม่มีค่าตอบแทนและไม่ต้องรายงานต่อเนื่อง ให้ใช้ หนังสือมอบอำนาจ (ทั่วไป) หรือฉบับมอบอำนาจเฉพาะเรื่อง

สัญญาตั้งตัวแทนเป็นตราสารตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ลักษณะ 21 ตัวแทน มอบอำนาจเฉพาะการ 10 บาท · มอบอำนาจทั่วไป 30 บาท ตัวการเป็นผู้เสียอากร ให้ดูชนิดที่เลือกไว้ในข้อ 1.2 ถ้าลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินผ่านระบบ e-Stamp ของกรมสรรพากร หนังสือมอบอำนาจรายเรื่องที่ทำแยกต่างหากตามแบบของหน่วยงานเป็นตราสารลักษณะ 7 ใบมอบอำนาจ ครั้งเดียว 10 บาท หลายครั้ง 30 บาท ผู้มอบอำนาจเสียอากร ถ้าไม่ปิดอากรครบ ตราสารใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่ม

สัญญาตัวแทนโดยทั่วไปไม่มีแบบ แต่ กิจการที่กฎหมายบังคับให้ทำเป็นหนังสือ การตั้งตัวแทนเพื่อกิจการนั้นต้องทำเป็นหนังสือด้วย (ป.พ.พ. มาตรา 798) เช่น การซื้อขายหรือเช่าอสังหาริมทรัพย์ที่ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือ สัญญานี้จึงเขียนเป็นหนังสือและลงนามทั้งสองฝ่าย

แม้เลือกมอบอำนาจทั่วไป ตัวแทนยังทำ 6 เรื่องต่อไปนี้ไม่ได้ เว้นแต่มอบเฉพาะ: ขายหรือจำนองอสังหาริมทรัพย์ ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์เกินสามปี ให้โดยเสน่หา ประนีประนอมยอมความ ยื่นฟ้องต่อศาล และมอบข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการ (มาตรา 801) ข้อ 1.3 ระบุเรื่องที่มอบเฉพาะไว้แล้ว ให้เขียนรายละเอียดทรัพย์และราคาหรือเงื่อนไขขั้นต่ำให้ชัดถ้าต้องการให้ตัวแทนทำเรื่องเหล่านี้ ให้ทำหนังสือมอบอำนาจเฉพาะเป็นรายเรื่อง สำนักงานที่ดิน ธนาคาร และศาลมักต้องการหนังสือมอบอำนาจตามแบบของตนเองพร้อมสำเนาบัตร ใช้คู่กับสัญญานี้

กฎหมายให้ตัวการถอนตัวแทนและตัวแทนบอกเลิกได้ทุกเมื่อ แต่ถ้าเลิกในเวลาที่ไม่สะดวกแก่อีกฝ่ายต้องรับผิดในความเสียหาย เว้นแต่มีความจำเป็น (มาตรา 826–827) ข้อ 7.2 จึงกำหนดระยะบอกล่วงหน้า เมื่อถอนตัวแทนแล้ว ให้แจ้งบุคคลที่ตัวแทนเคยติดต่อแทน เช่น ผู้เช่า นิติบุคคลอาคารชุด ธนาคาร เพราะการสิ้นสุดของสัญญาตัวแทนยกขึ้นต่อสู้บุคคลภายนอกผู้สุจริตที่ไม่รู้ไม่ได้ (มาตรา 831) และเรียกหนังสือมอบอำนาจคืนให้ครบ (มาตรา 832)

ตัวแทนต้องส่งเงินและทรัพย์สินที่ได้รับไว้เพราะการเป็นตัวแทนให้ตัวการทั้งหมด และถ้านำไปใช้เพื่อตนต้องเสียดอกเบี้ยนับแต่วันที่ใช้ (มาตรา 810–811) การเบียดบังเงินของตัวการอาจเป็นความผิดอาญาฐานยักยอกได้ ข้อ 3.2 ให้ตัวแทนรับเงินแทนได้ ให้ตรวจยอดเงินเข้าบัญชีเทียบกับรายงานทุกรอบข้อ 3.2 ไม่ให้ตัวแทนรับเงิน ให้แจ้งผู้ชำระทุกรายว่าต้องโอนเข้าบัญชีตัวการโดยตรง

อย่าให้รหัสแอปธนาคารแก่ผู้ใด ถ้าต้องให้ตัวแทนชำระบิลหรือรับเอกสาร ให้เปิดสิทธิเฉพาะระบบนั้น ใช้การยืนยันตัวตนสองขั้นที่ส่งมายังโทรศัพท์ของตัวการ และเปลี่ยนรหัสผ่านทุกระบบในวันที่สัญญาสิ้นสุด

ค่าตอบแทนตัวแทนเป็นเงินได้ของตัวแทน ถ้าตัวการเป็นนิติบุคคล โดยทั่วไปต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายและออกหนังสือรับรองการหักภาษี (ตัวแทนที่เป็นนิติบุคคลโดยทั่วไปหักร้อยละ 3 ตัวแทนที่เป็นบุคคลธรรมดาคำนวณตามอัตราที่กฎหมายกำหนด ให้ตรวจกับกรมสรรพากร) ตัวการที่เป็นบุคคลธรรมดาโดยทั่วไปไม่มีหน้าที่หัก ตัวแทนที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มต้องออกใบกำกับภาษี

• สำเนาบัตรประชาชนหรือหนังสือรับรองนิติบุคคลของคู่สัญญา
• หนังสือมอบอำนาจรายเรื่องตามแบบของหน่วยงาน ถ้ามี
• รายการทรัพย์สิน กุญแจ และเอกสารที่ส่งมอบให้ตัวแทน พร้อมภาพถ่ายวันส่งมอบ
• แบบรายงานและบัญชีรับจ่ายที่ตกลงใช้

ทำสองฉบับข้อความตรงกัน เก็บไว้ฝ่ายละฉบับ ปิดอากรแสตมป์ในวันลงนาม

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-7DD797 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ