สัญญาโอนลิขสิทธิ์ผลงาน ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อขายหรือโอนลิขสิทธิ์ภาพ งานเขียน ดนตรี วิดีโอ โปรแกรม หรือผลงานสร้างสรรค์ที่ระบุได้
• ใช้เมื่อโอนสิทธิทั้งหมดหรือเฉพาะสิทธิทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ หรือให้เช่า
• ใช้เมื่อจะให้การโอนมีผลเมื่อชำระค่าตอบแทนครบ

• การโอนลิขสิทธิ์ต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอนตาม ม.17
• ถ้าไม่กำหนดระยะเวลา กฎหมายถือว่าโอนสิบปี จึงต้องเลือกตลอดอายุการคุ้มครองหรือระบุจำนวนปีให้ชัด
• ผู้สร้างสรรค์ยังมีสิทธิแสดงชื่อและห้ามการดัดแปลงที่ทำลายชื่อเสียงตาม ม.18 เว้นแต่ตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร
• ตรวจวัสดุบุคคลภายนอก เพราะผู้โอนไม่อาจโอนสิทธิเกินกว่าที่ตนมี
• ค่าตอบแทนโอนลิขสิทธิ์อาจมีภาษีหัก ณ ที่จ่ายและ VAT ตามสถานะคู่สัญญา

• หากต้องการเพียงอนุญาตให้ใช้โดยเจ้าของเดิมยังถือสิทธิ ให้ใช้ สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา
• หากผลงานยังไม่สร้างและต้องกำหนดบรีฟ ตรวจรับ และแก้ไขงาน ควรใช้สัญญาจ้างสร้างสรรค์ตามประเภทงานพร้อมข้อโอนสิทธิ
• หากโอนสิทธิบัตรหรือเครื่องหมายการค้า ต้องใช้สัญญาโอนสิทธิประเภทนั้นและดำเนินการจดทะเบียน
• สัญญาโอนลิขสิทธิ์ ภาษาอังกฤษ — ใช้ Copyright Assignment Agreement — สัญญาโอนลิขสิทธิ์ ภาษาอังกฤษ

สัญญาโอนลิขสิทธิ์ไม่มีในบัญชีอัตราอากรแสตมป์ จึงไม่ต้องปิดอากรเลย และใบรับเงินค่าตอบแทนก็ไม่ต้องปิดเช่นกัน เพราะลักษณะ 28 (ใบรับ) จำกัดเฉพาะใบรับรางวัลสลากกินแบ่งของรัฐบาล ใบรับการโอนอสังหาริมทรัพย์ และใบรับการขายหรือโอนยานพาหนะที่จดทะเบียนเท่านั้น ลิขสิทธิ์ไม่เข้าข่ายใดเลย

อย่าปิดอากรเผื่อไว้และอย่าเชื่อคำแนะนำว่าต้องติด 1 บาทต่อพัน ซึ่งเป็นอัตราของสัญญาจ้างทำของ ลักษณะ 4 คนละเรื่องกัน ยกเว้นกรณีเดียว คือถ้าสัญญาฉบับเดียวกันมีทั้งการจ้างให้สร้างผลงานขึ้นใหม่และการโอนสิทธิ ส่วนที่เป็นสินจ้างเข้าลักษณะ 4 ต้องปิดอากร 1 บาทต่อทุก 1,000 บาทของสินจ้าง และผู้รับจ้างเป็นผู้เสียอากรกับขีดฆ่า — สัญญาฉบับนี้เป็นการโอนผลงานที่มีอยู่แล้ว ไม่ใช่การจ้างสร้าง

ตราสารอื่นที่ต้องเสียอากรแต่ปิดไม่บริบูรณ์ ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่มตามประมวลรัษฎากร มาตรา 118

การโอนลิขสิทธิ์ที่มิใช่ทางมรดกต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอนตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 มาตรา 17 หากไม่กำหนดระยะเวลา กฎหมายถือว่าโอนสิบปี แม่แบบนี้จึงให้เลือกตลอดอายุแห่งการคุ้มครองหรือระบุจำนวนปีโดยตรง

โดยทั่วไปการโอนลิขสิทธิ์ไม่ต้องจดทะเบียนจึงมีผล แต่ควรเก็บไฟล์ต้นฉบับ หลักฐานการสร้าง หลักฐานการได้สิทธิ และสำเนาที่ลงนามครบ หากผลงานมีสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า หรือสิทธิประเภทอื่นประกอบ ต้องดำเนินการโอนสิทธินั้นแยกตามกฎหมายเฉพาะ

ค่าตอบแทนจากการโอนลิขสิทธิ์อาจเป็นค่าสิทธิหรือเงินได้จากลิขสิทธิ์ ผู้จ่ายที่มีหน้าที่ต้องตรวจการหักภาษี ณ ที่จ่ายตามสถานะผู้โอนและข้อเท็จจริง โดยคำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528 กำหนดกรณีค่าสิทธิไว้หลายประเภท อัตราและฐานภาษีของบุคคลธรรมดา นิติบุคคล และผู้รับต่างประเทศต่างกัน จึงต้องตรวจประมวลรัษฎากร มาตรา 40(3), 50, 70 และอนุสัญญาภาษีซ้อนก่อนจ่าย

หากผู้โอนเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT และรายการอยู่ในบังคับ ต้องเรียกเก็บและออกใบกำกับภาษีตามกฎหมาย แยกค่าตอบแทน … ภาษี และค่าใช้จ่ายอื่นให้ชัด

1. ไม่ได้ทำเป็นหนังสือลงชื่อทั้งสองฝ่าย — มาตรา 17 บังคับว่าการโอนลิขสิทธิ์ที่ไม่ใช่ทางมรดกต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน ตกลงกันทางแชตหรือโอนเงินแล้วถือว่าซื้อขาดไม่ได้ และลายมือชื่อต้องครบทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่แค่ผู้โอน

2. ไม่ระบุระยะเวลา แล้วคิดว่าได้ไปตลอด — ถ้าสัญญาเงียบเรื่องเวลา กฎหมายถือว่าโอนกันมีกำหนดสิบปี สิทธิกลับไปหาผู้โอนเองเมื่อครบ นี่คือจุดที่เสียหายกันมากที่สุด เพราะผู้รับโอนลงทุนกับผลงานไปแล้วและไม่มีใครเตือน แบบฟอร์มนี้จึงบังคับให้เลือกว่าตลอดอายุการคุ้มครองหรือกี่ปี

3. เขียนว่าโอน "ทุกสิทธิ" โดยไม่ไล่รายการ — มาตรา 15 แยกสิทธิของเจ้าของลิขสิทธิ์ออกเป็นห้าอย่าง ทำซ้ำหรือดัดแปลง · เผยแพร่ต่อสาธารณชน · ให้เช่า · ให้ประโยชน์แก่ผู้อื่น · อนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิ แบบฟอร์มนี้จึงให้ติ๊กทีละข้อ สิทธิที่ไม่ได้ติ๊กยังเป็นของผู้โอน และผู้รับโอนที่ใช้เกินขอบเขตกลายเป็นผู้ละเมิดลิขสิทธิ์ของคนที่ขายให้ตัวเอง

มาตรา 18 ให้ผู้สร้างสรรค์มีสิทธิแสดงว่าตนเป็นผู้สร้างสรรค์ และห้ามผู้อื่นบิดเบือน ตัดทอน ดัดแปลง หรือทำอย่างอื่นแก่งานจนเกิดความเสียหายต่อชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของตน สิทธินี้ติดตัวผู้สร้างสรรค์ ไม่ได้ตามลิขสิทธิ์ไปกับผู้รับโอน

ผู้รับโอนจึงเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เต็มตัวได้ แต่ยังต้องให้เครดิตตามที่ตกลงและแก้งานได้เท่าที่ผู้สร้างสรรค์ยินยอมไว้เป็นหนังสือ การเขียนว่า "ผู้สร้างสรรค์สละธรรมสิทธิ์ทั้งหมด" แบบกวาดเรียบในข้อท้ายสัญญา เสี่ยงที่ศาลจะไม่รับ แบบฟอร์มนี้จึงให้กรอกข้อความเครดิตและขอบเขตการแก้ไขเป็นเรื่อง ๆ แทน

หมายเหตุสำหรับผู้รับโอนที่เป็นบริษัท: ถ้าผลงานทำโดยลูกจ้างหรือผู้รับจ้างของผู้โอน ให้ตรวจว่าผู้โอนได้จัดการสิทธิกับคนเหล่านั้นแล้วจริง เพราะมาตรา 9 ให้ลิขสิทธิ์ในงานของลูกจ้างเป็นของลูกจ้าง เว้นแต่ตกลงเป็นหนังสือไว้เป็นอย่างอื่น และมาตรา 10 ให้งานที่จ้างทำเป็นของผู้ว่าจ้าง เว้นแต่ตกลงกันไว้ต่างออกไป — สองมาตรานี้ให้ผลตรงข้ามกัน สายการได้สิทธิจึงต้องดูเป็นรายกรณี

ถ้าบางส่วนของผลงานเกิดจากเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ ส่วนที่เครื่องสร้างขึ้นเองโดยไม่มีการสร้างสรรค์ของบุคคลธรรมดาอาจไม่เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ตั้งแต่แรก ของที่ไม่มีลิขสิทธิ์ย่อมโอนกันไม่ได้ ผู้รับโอนจะได้เอกสารที่ดูสมบูรณ์แต่ไม่มีสิทธิห้ามใครใช้ซ้ำ แบบฟอร์มนี้จึงให้เปิดเผยส่วนนั้นและกันออกจากคำรับรอง

อีกทางหนึ่ง ผู้สร้างสรรค์หลายคนไม่ต้องการให้ผลงานถูกนำไปฝึกแบบจำลอง แม้จะขายลิขสิทธิ์ไปแล้ว ข้อ 4 ของสัญญาจึงตั้งค่าเริ่มต้นว่าห้าม และเปิดเป็นสวิตช์ให้ตกลงกันได้ ถ้าผู้รับโอนตั้งใจจะใช้ฝึกแบบจำลอง ต้องติ๊กให้ชัดตั้งแต่ตอนทำสัญญา

• สำเนาหรือภาพผลงาน … พร้อมเลขรุ่น วันที่สร้าง ค่าแฮช หรือข้อมูลที่ชี้ตัวผลงาน
• หลักฐานความเป็นเจ้าของ … และสายการได้สิทธิจากผู้สร้างสรรค์หรือผู้รับโอนก่อนหน้า
• ตารางสิทธิที่โอน เขต ระยะเวลา ไฟล์ส่งมอบ และเงื่อนไขเครดิต
• ใบอนุญาตและเงื่อนไขวัสดุบุคคลภายนอก …หนังสือยืนยันว่าไม่มีวัสดุบุคคลภายนอกที่ต้องขออนุญาตเพิ่มเติม
• หลักฐานชำระค่าตอบแทนและหนังสือรับรองหักภาษี ณ ที่จ่ายเมื่อมี

ทำสองฉบับข้อความตรงกัน ให้ผู้โอนและผู้รับโอนลงลายมือชื่อทั้งสองฝ่าย พร้อมลงชื่อกำกับทุกหน้าและเอกสารแนบ ตรวจว่าผู้โอนมีสิทธิจริงและอำนาจผู้ลงนามครบ พยานควรรู้เห็นการลงนาม

หากเลือกให้โอนเมื่อชำระครบ ให้เก็บหลักฐานวันที่รับเงินครบไว้กับสัญญาหากเลือกวันที่มีผล ให้ตรวจวันที่ … ก่อนลงนาม และส่งมอบไฟล์ตาม … พร้อมบันทึกรับมอบ

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-1EBF4E · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ