สัญญารับชำระเงินแทนผู้ขาย ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อธุรกิจหนึ่งรับเงินจากลูกค้าแทนผู้ขายรายอื่นแล้วส่งต่อให้ภายหลัง เช่น ระบบเก็บเงินปลายทางหรือระบบรวบรวมเงินให้ร้านค้าหลายราย
• ใช้เมื่อต้องกำหนดการแยกบัญชีเงินลูกค้าออกจากเงินหมุนเวียนของกิจการอย่างเคร่งครัด
• ใช้เมื่อต้องคุ้มครองผู้ขายกรณีผู้รับชำระเงินแทนมีปัญหาทางการเงิน

• ⚠️ ต้องตรวจสอบกับธนาคารแห่งประเทศไทยก่อนว่าธุรกิจต้องขึ้นทะเบียนหรือขอใบอนุญาตตามกฎหมายระบบการชำระเงินหรือไม่ ก่อนใช้สัญญานี้จริง
• พิจารณาใช้ผู้ให้บริการรับชำระเงินที่มีใบอนุญาตอยู่แล้วแทนการถือเงินเอง ถ้ายังไม่มีใบอนุญาต
• เงินที่รับจากลูกค้าต้องแยกบัญชีจากเงินหมุนเวียนของกิจการอย่างเด็ดขาด ไม่เช่นนั้นผู้ขายจะสูญเสียสิทธิเรียกคืนก่อนเจ้าหนี้รายอื่นเมื่อกิจการมีปัญหา
• การกันยอดเงินต้องมีเหตุอันควรสงสัยจริงและมีกำหนดเวลา ห้ามใช้เป็นเครื่องมือต่อรอง

• ถ้าเป็นแพลตฟอร์มที่ขายของเองและรับเงินแทนเป็นแค่ส่วนหนึ่งของความสัมพันธ์ ให้ใช้ ข้อตกลงระหว่างแพลตฟอร์มกับผู้ขาย
• ถ้าตัวแทนมีอำนาจเจรจาราคาและเงื่อนไขการขายด้วย ไม่ใช่แค่รับเงิน ให้ใช้ สัญญาจ้างตัวแทนขายสินค้าออนไลน์
• ถ้าไม่มีการถือเงินของผู้อื่นเลย เงินวิ่งตรงเข้าบัญชีผู้ขายเสมอ ไม่ต้องใช้แม่แบบนี้
• ถ้าจ้างคนไปวางบิลและรับเงินหรือเช็คจากลูกหนี้การค้าตามรอบ ให้ใช้ สัญญาจ้างให้จัดเก็บหนี้การค้า

การรับชำระเงินจากลูกค้าแล้วส่งต่อให้ผู้ขายเป็นกิจการที่อยู่ภายใต้กฎหมายว่าด้วยระบบการชำระเงินของประเทศไทย ได้แก่ พระราชบัญญัติระบบการชำระเงิน พ.ศ. 2560 และพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการควบคุมดูแลธุรกิจบริการการชำระเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ ขึ้นอยู่กับรูปแบบธุรกิจ ผู้รับชำระเงินแทนอาจต้องขึ้นทะเบียนหรือขอรับใบอนุญาตจากธนาคารแห่งประเทศไทยก่อนประกอบกิจการ

สัญญาฉบับนี้กำหนดเพียงเงื่อนไขทางการค้าระหว่างคู่สัญญาเท่านั้น สัญญาไม่ได้และไม่อาจทำให้การประกอบกิจการที่ต้องได้รับอนุญาตแต่ยังไม่ได้รับอนุญาต กลายเป็นการชอบด้วยกฎหมาย การเซ็นสัญญาฉบับนี้ไม่ใช่การขออนุญาตและไม่ทดแทนการขออนุญาต

ก่อนใช้สัญญานี้จริง ให้ทำอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

1. ตรวจสอบกับธนาคารแห่งประเทศไทย (ผ่านสายด่วน 1213 หรือเว็บไซต์ bot.or.th) ว่ารูปแบบธุรกิจของตนต้องขึ้นทะเบียนหรือขอใบอนุญาตประเภทใดตามกฎหมายระบบการชำระเงิน หรือ
2. ปรึกษาผู้มีใบอนุญาตด้านกฎหมายการเงินก่อนเริ่มถือเงินของผู้อื่น หรือ
3. ใช้ผู้ให้บริการรับชำระเงินที่มีใบอนุญาตอยู่แล้ว เช่น Payment Gateway หรือ Payment Facilitator ที่ขึ้นทะเบียนถูกต้อง ให้เงินวิ่งผ่านบัญชีของผู้ให้บริการนั้นแทนที่จะให้เงินผ่านบัญชีของตนเองโดยตรง ซึ่งเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและใช้งานได้เร็วกว่าการขอใบอนุญาตเอง

สัญญานี้ไม่มีสินจ้างเป็นจำนวนแน่นอน ค่าธรรมเนียมคิดเป็นร้อยละของยอดเงินที่รับชำระในอนาคตซึ่งไม่แน่นอน ไม่เข้าบัญชีอัตราอากรแสตมป์ลักษณะใด ไม่ต้องปิดอากร อย่างไรก็ตาม เพราะข้อ 1.2 กำหนดให้ผู้รับชำระเงินแทนเป็นตัวแทนของผู้ขาย ถ้าทำหนังสือมอบอำนาจแยกต่างหากอีกฉบับ หนังสือนั้นเข้าลักษณะ 7 ใบมอบอำนาจ หรือถ้าเขียนอยู่ในตัวสัญญาลักษณะมอบอำนาจ เข้าลักษณะ 21 ตัวแทน ให้ตรวจอัตราตามลักษณะของการมอบอำนาจที่ทำจริง

นี่คือประเด็นสำคัญที่สุดของสัญญาฉบับนี้ ดูคำเตือนด้านบนก่อนเรื่องอื่นทั้งหมด

นอกจากนั้น ถ้าผู้รับชำระเงินแทนเข้าถึงข้อมูลบัตรเครดิตหรือข้อมูลการชำระเงินของลูกค้า ต้องตรวจมาตรฐานความปลอดภัยข้อมูลบัตรการชำระเงิน (PCI DSS) ที่ผู้ให้บริการเครือข่ายบัตรกำหนด ซึ่งเป็นมาตรฐานทางสัญญาของอุตสาหกรรม ไม่ใช่กฎหมาย แต่การไม่ปฏิบัติตามอาจทำให้ถูกตัดสิทธิรับบัตรได้

ค่าธรรมเนียมการรับชำระเงินแทนตามข้อ 4.1 เป็นรายได้ค่าบริการของผู้รับชำระเงินแทนตามมาตรา 40(8) ถ้าผู้ขายเป็นนิติบุคคลและหักค่าธรรมเนียมจากยอดที่รับไว้แทนก่อนส่งมอบ ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายร้อยละ 3 ตามคำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 12/1 จากค่าธรรมเนียมนั้น และผู้รับชำระเงินแทนที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มต้องออกใบกำกับภาษีค่าธรรมเนียม

เงินค่าสินค้าหรือบริการทั้งยอดที่รับไว้แทนผู้ขาย ไม่ใช่รายได้ของผู้รับชำระเงินแทน รายได้ของผู้รับชำระเงินแทนมีเฉพาะค่าธรรมเนียมตามข้อ 4.1 เท่านั้น การปนรายได้สองก้อนนี้เข้าด้วยกันในทางบัญชีเป็นความผิดพลาดที่พบบ่อย และอาจนำไปสู่การเสียภาษีผิดฐานด้วย

ข้อ 2.1 วางหลักไว้ชัดว่าเงินที่รับจากลูกค้าเป็นของผู้ขายทันทีที่รับไว้ ไม่ใช่รอจนกว่าจะโอนให้ ผลตามมาตาม ป.พ.พ. คือ

• ต้องแยกบัญชี ตามมาตรา 810 ผู้รับชำระเงินแทนมีหน้าที่ส่งมอบเงินและทรัพย์สินที่ได้รับไว้เนื่องจากการเป็นตัวแทนให้แก่ตัวการ
• ห้ามใช้เงินนั้นเพื่อตนเอง ถ้าใช้ต้องเสียดอกเบี้ยตามมาตรา 811 นับแต่วันที่ใช้ ไม่ใช่นับแต่วันที่ผู้ขายทวงถาม
• เมื่อล้มละลาย เงินที่แยกบัญชีไว้ไม่ตกเป็นกองทรัพย์สิน ข้อ 7.1 เขียนหลักการนี้ไว้ แต่ข้อ 7.2 เตือนว่าหลักนี้ใช้ได้จริงเฉพาะเมื่อแยกบัญชีไว้จริงตามข้อ 2.2 ถ้าผู้รับชำระเงินแทนเอาเงินลูกค้าไปปนกับเงินหมุนเวียนของกิจการ เมื่อกิจการล้มละลาย ผู้ขายจะกลายเป็นแค่เจ้าหนี้สามัญรายหนึ่งที่ต้องรอเฉลี่ยทรัพย์กับเจ้าหนี้รายอื่น นี่คือความเสี่ยงที่แท้จริงของธุรกิจประเภทนี้เมื่อไม่มีใบอนุญาตและไม่มีการกำกับดูแลจากธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งปกติจะบังคับให้แยกบัญชีลูกค้าอยู่แล้ว

ข้อ 5.2 ให้กันยอดได้เฉพาะเมื่อมีเหตุอันควรสงสัยจริง ไม่ใช่กันไว้ตามใจ และข้อ 5.3 ห้ามใช้การหน่วงเงินเป็นเครื่องมือต่อรองทางการค้า การฝ่าฝืนเป็นการผิดสัญญาที่ทำให้ผู้ขายเรียกเงินคืนพร้อมดอกเบี้ยผิดนัดได้ทันทีตาม ป.พ.พ. มาตรา 224 และอยู่นอกเพดานความรับผิดตามข้อ 9.2

• ไม่ตรวจว่าต้องขอใบอนุญาตก่อนเริ่มทำ — นี่คือความผิดพลาดที่ร้ายแรงที่สุด เพราะกระทบทั้งธุรกิจ ไม่ใช่แค่สัญญาฉบับนี้
• เอาเงินลูกค้าเข้าบัญชีเดียวกับเงินหมุนเวียนบริษัท — ทำให้สิทธิเรียกคืนเงินก่อนเจ้าหนี้รายอื่นเสียไปทันทีเมื่อมีปัญหา
• ไม่มีบัญชีแยกรายธุรกรรมให้ผู้ขายตรวจสอบ — พอเกิดข้อพิพาทเรื่องยอด ไม่มีใครพิสูจน์อะไรได้เลย
• กันยอดไว้นานโดยไม่มีเหตุและไม่แจ้ง — เข้าข่ายข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4

• หลักฐานการขึ้นทะเบียนหรือใบอนุญาตตามกฎหมายระบบการชำระเงิน (ถ้ามี) หรือหนังสือยืนยันว่าใช้ผู้ให้บริการรับชำระเงินที่มีใบอนุญาต
• นโยบายการตรวจสอบตัวตนลูกค้าและป้องกันการฟอกเงิน
• รูปแบบรายงานกระทบยอดที่ผู้ขายตรวจสอบได้

อย่าลงนามสัญญานี้จนกว่าจะตรวจสอบเรื่องใบอนุญาตตามคำเตือนด้านบนแล้ว ทำสองฉบับข้อความตรงกัน เก็บไว้ฝ่ายละฉบับ

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-D97745 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ