สัญญากู้ยืมเงิน ต้องมีอะไรบ้าง

• ให้เพื่อน ญาติ คนรู้จัก หรือคู่ค้ายืมเงินและต้องการหลักฐานที่ฟ้องได้
• กู้เกิน 2,000 บาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงชื่อผู้กู้ ไม่งั้นฟ้องไม่ได้ (ป.พ.พ. ม.653)
• ต้องการระบุดอกเบี้ย วันชำระดอกเบี้ยรายเดือน และวันครบกำหนดให้ชัด
• ต้องการให้เรียกเงินคืนทั้งหมดได้เมื่อผู้กู้ค้างดอกเบี้ย โดยต้องเตือนก่อน 15 วัน

• ดอกเบี้ยเกิน 15% ต่อปีเป็นโมฆะทั้งดอกเบี้ยและอาจผิดกฎหมายอาญา ห้ามเก็บค่าธรรมเนียมแฝงหรือเขียนยอดกู้เกินจริง
• ผู้ให้กู้ต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาทต่อทุก 2,000 บาท (สูงสุด 10,000 บาท) — ไม่ติด ใช้ฟ้องไม่ได้
• เขียนว่าได้รับเงินครบถ้วนแล้วก็ต่อเมื่อส่งมอบเงินจริงในวันลงนาม — โอนเงินให้แนบสลิปไว้กับสัญญา
• ผู้กู้จ่ายคืนทุกครั้งต้องได้หลักฐานที่ผู้ให้กู้ลงชื่อ จ่ายครบแล้วขอสัญญาฉบับจริงคืน
• อายุความฟ้องเรียกเงินต้น 10 ปี ดอกเบี้ยค้าง 5 ปี

• ถ้าผู้กู้นำทอง นาฬิกา รถ หรือของมีค่ามาวางเป็นประกันในคราวเดียวกับที่กู้ ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงิน พร้อมจำนำ
• ถ้ามีบุคคลค้ำประกัน ให้ทำ สัญญาค้ำประกัน (บุคคลค้ำประกันหนี้ตามสัญญา) เพิ่มอีกฉบับ · เอาบ้านหรือที่ดินเป็นประกันต้องจดจำนองที่สำนักงานที่ดิน แนบ ข้อตกลงต่อท้ายสัญญาจำนอง
• ถ้าต้องการตราสารที่ผู้ให้กู้โอนต่อได้ด้วยการสลักหลัง ให้ใช้ ตั๋วสัญญาใช้เงิน (ทำคู่กับสัญญานี้ได้)
• ถ้าหนี้เกิดขึ้นแล้วจากเรื่องอื่นและต้องการยอมรับหนี้พร้อมผ่อนเป็นงวด ให้ใช้ หนังสือรับสภาพหนี้และสัญญาผ่อนชำระหนี้
• ถ้านายจ้างให้พนักงานกู้และหักจากค่าจ้าง ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงินของพนักงาน · กรรมการกับบริษัทกู้ยืมกัน ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงินระหว่างกรรมการกับบริษัท
• ให้กู้เป็นธุรกิจ (ปล่อยกู้หลายราย) — ต้องมีใบอนุญาตและอยู่ใต้กฎหมายเฉพาะ
• ถ้านายจ้างให้พนักงานกู้จากกองทุนหรือสวัสดิการ ไม่มีดอกเบี้ย ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงินสวัสดิการพนักงาน
• ถ้าคู่สัญญาเป็นชาวต่างชาติหรือต้องการฉบับภาษาอังกฤษ ให้ใช้ Loan and Guarantee Agreement — สัญญากู้ยืมเงินและค้ำประกัน ภาษาอังกฤษ
• สัญญากู้ยืมเงินระหว่างบุคคล ภาษาอังกฤษ — ใช้ Personal Loan Agreement — สัญญากู้ยืมเงินระหว่างบุคคล ภาษาอังกฤษ

สัญญากู้ยืมเงินเข้าลักษณะตราสาร 5 ของบัญชีอัตราอากรแสตมป์ — 1 บาท ต่อทุก 2,000 บาทหรือเศษของ 2,000 บาท แห่งยอดเงินที่ให้กู้ยืม และถ้าคำนวณแล้วเกิน 10,000 บาท ให้เสียเพียง 10,000 บาท สัญญาฉบับนี้คำนวณได้ ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก · ทำคู่ฉบับเก็บไว้อีกฝ่ายละหนึ่ง คู่ฉบับติดอากรอีก (ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก) (ลักษณะ 23)

คนละฝ่ายกันระหว่าง "ใครจ่าย" กับ "ใครขีดฆ่า" — ลักษณะ 5 กำหนดให้ ผู้ให้กู้เป็นผู้เสียอากร แต่ ผู้กู้เป็นผู้ขีดฆ่าแสตมป์ ต่างจากสัญญาส่วนใหญ่ที่เป็นคนเดียวกัน ขีดฆ่าคือเขียนวันเดือนปีหรือลายมือชื่อคร่อมรอยต่อระหว่างแสตมป์กับเนื้อกระดาษให้ใช้ซ้ำไม่ได้ ถ้าติดแล้วไม่ขีดฆ่า กฎหมายถือว่ายังไม่ปิดแสตมป์บริบูรณ์

ไม่ปิดอากรให้บริบูรณ์ = ใช้สัญญาเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้ (ประมวลรัษฎากร ม.118) จนกว่าจะเสียอากรให้ครบพร้อมเงินเพิ่ม ข้อนี้กระทบผู้ให้กู้เต็ม ๆ เพราะเป็นฝ่ายที่ต้องเอาสัญญาไปฟ้อง

• ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร: การกู้ยืมที่สมาชิกกู้จากสหกรณ์ สหกรณ์กู้จากสหกรณ์ หรือกู้จากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
• ถ้าลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ไม่ใช่เซ็นบนกระดาษ ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินผ่านแบบ อ.ส.9 บนเว็บกรมสรรพากร ก่อนทำสัญญาหรือภายใน 15 วันนับแต่วันถัดจากวันทำสัญญา — ติดแสตมป์ดวงไม่ได้
• ที่ต้องชำระเป็นตัวเงินเพราะเป็นสถาบันการเงินหรือผู้ประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับ (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 3(4)) ไม่ใช่กรณีของสัญญาฉบับนี้ซึ่งเป็นการกู้ระหว่างบุคคลหรือบริษัททั่วไป

สัญญากู้ยืมเงินไม่ต้องจดทะเบียนและไม่ต้องมีพยาน แต่ การกู้ยืมเกิน 2,000 บาทต้องมีหลักฐานเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ ไม่งั้นฟ้องร้องบังคับคดีไม่ได้ (ป.พ.พ. ม.653 วรรคหนึ่ง) — สัญญาฉบับนี้ทำหน้าที่เป็นหลักฐานนั้น

ถ้าเอาบ้าน ที่ดิน หรือห้องชุดมาเป็นประกัน ต้องไปจดจำนองที่สำนักงานที่ดิน การเขียนไว้ในสัญญากู้เฉย ๆ ไม่ทำให้เกิดสิทธิจำนอง และถ้ามีคนค้ำประกันต้องทำสัญญาค้ำประกันแยกอีกฉบับ เพราะกฎหมายบังคับให้การค้ำประกันมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ค้ำประกัน

ดอกเบี้ยที่ผู้ให้กู้ได้รับเป็นเงินได้พึงประเมินตามประมวลรัษฎากร ม.40(4)(ก) ผู้ให้กู้ต้องนำไปรวมยื่นแบบแสดงรายการตามปกติ ส่วนตัวเงินต้นที่ได้คืนไม่ใช่เงินได้ การให้กู้ยืมไม่อยู่ในบังคับภาษีมูลค่าเพิ่ม

ถ้าผู้กู้เป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ผู้จ่ายดอกเบี้ยอาจมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายและออกหนังสือรับรอง — อัตราและข้อยกเว้นของเงินได้ประเภทดอกเบี้ยมีรายละเอียดเฉพาะ ให้ตรวจกับกรมสรรพากรหรือผู้ทำบัญชีก่อนจ่ายงวดแรก

• ห้ามคิดเกินร้อยละ 15 ต่อปี ตัวบท ป.พ.พ. ม.654 เขียนว่าให้ลดลงมาเป็นร้อยละ 15 แต่แนวคำพิพากษาศาลฎีกาถือว่าข้อตกลงดอกเบี้ยที่เกินอัตราตกเป็นโมฆะทั้งหมด ผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ยตามสัญญาไม่ได้เลย (เรียกได้เพียงดอกเบี้ยผิดนัดตามกฎหมายนับแต่ผิดนัด) และอาจมีโทษอาญาตามกฎหมายห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา — แบบฟอร์มนี้จึงล็อกไว้ไม่เกินร้อยละ 15
• นอกจากผลทางแพ่ง การเรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด เป็นความผิดอาญา จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (พ.ร.บ.ห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ม.4(1)) — เป็นคนละเรื่องกับผลทางแพ่ง และเป็นเหตุที่แนวคำพิพากษาปัจจุบันไม่ได้เพียงลดดอกเบี้ยลงมา ถ้ามีข้อพิพาทเรื่องดอกเบี้ย ควรปรึกษาทนายความเพื่อดูแนวคำพิพากษาล่าสุดที่ตรงกับกรณีของตน
• ม.4(2) ยังเอาผิด การเขียนจำนวนเงินกู้เท็จเพื่อปิดบังดอกเบี้ยที่เกินอัตรา — เช่น จ่ายจริง 10,000 แต่ให้เซ็นว่ากู้ 12,000 และ ม.4(3) เอาผิดการเรียกประโยชน์อย่างอื่นนอกจากดอกเบี้ยจนเห็นได้ชัดว่ามากเกินส่วน
• ห้ามคิดดอกเบี้ยทบต้น เว้นแต่ดอกเบี้ยค้างชำระไม่น้อยกว่าหนึ่งปี และคู่สัญญาตกลงกันเป็นหนังสือให้ทบเข้ากับต้นเงิน (ป.พ.พ. ม.655)
• ถ้าไม่ติ๊ก "คิดดอกเบี้ย" สัญญาฉบับนี้ระบุชัดว่าไม่มีดอกเบี้ย ซึ่งเรียกดอกเบี้ยภายหลังไม่ได้ แต่ถ้าผู้กู้ผิดนัด ผู้ให้กู้ยังมีสิทธิได้ดอกเบี้ยผิดนัดตามกฎหมายแม้สัญญาไม่ได้เขียนไว้

• ดอกเบี้ยระหว่างผิดนัด คิดตามอัตราที่กฎหมายกำหนด ซึ่งปัจจุบันคือ ร้อยละ 5 ต่อปี (ป.พ.พ. ม.224 = อัตราตาม ม.7 ร้อยละ 3 บวกอีกร้อยละ 2) แต่ถ้าดอกเบี้ยตามสัญญาสูงกว่า ให้คิดตามอัตราในสัญญาต่อไป (ไม่เกินร้อยละ 15) คิดจากต้นเงินที่ถึงกำหนดชำระแล้วแต่ยังค้างเท่านั้น (ค้างดอกเบี้ยงวดเดียวยังคิดดอกเบี้ยผิดนัดจากต้นเงินทั้งก้อนไม่ได้) ห้ามเอาดอกเบี้ยที่ค้างมาคิดดอกเบี้ยซ้อน
• วันครบกำหนดในข้อ 3.1 เป็นวันตามปฏิทิน ผู้กู้ไม่คืนเงินในวันนั้นถือว่าผิดนัดทันทีโดยไม่ต้องทวงถาม (ป.พ.พ. ม.204 วรรคสอง) แต่ในทางปฏิบัติควรส่งหนังสือทวงถามก่อนฟ้องเสมอ
• ผู้กู้ค้างดอกเบี้ยงวดใด ผู้ให้กู้ยังเรียกเงินต้นทั้งหมดทันทีไม่ได้ ต้องส่งหนังสือบอกกล่าวไปยังที่อยู่ในสัญญาทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ ให้เวลาชำระไม่น้อยกว่า 15 วันนับแต่ผู้กู้ได้รับ ถ้ายังไม่ชำระจึงเรียกต้นเงินที่เหลือทั้งหมดได้ เก็บใบตอบรับไว้เป็นหลักฐาน
• สัญญานี้ตั้งใจไม่ให้ผู้ให้กู้เรียกเงินคืนก่อนกำหนดตามใจชอบ (ข้อที่ให้เรียกคืนได้ตามใจชอบเสี่ยงเป็นข้อสัญญาไม่เป็นธรรม) ถ้าผู้ให้กู้อยากได้เงินคืนเร็ว ให้ตกลงวันครบกำหนดให้สั้นตั้งแต่ต้น
• ทวงหนี้ด้วยหนังสือและถ้อยคำสุภาพ ห้ามข่มขู่หรือประจาน ถ้าผู้ให้กู้ให้กู้เป็นทางการค้าปกติ หรือจ้างผู้อื่นทวงแทน จะอยู่ใต้ พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ซึ่งห้ามติดต่อบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ลูกหนี้เพื่อแจ้งเรื่องหนี้ และมีโทษอาญา (ม.3, 8, 11)

• จ่ายคืนแล้วแต่พิสูจน์ไม่ได้ — นี่คือข้อที่ผู้กู้เสียหายมากที่สุด ม.653 วรรคสอง ให้นำสืบการใช้เงินได้เฉพาะเมื่อ มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ให้ยืม หรือ ได้เวนคืนสัญญากู้ หรือ ได้แทงเพิกถอนลงในสัญญา แล้วเท่านั้น จ่ายเป็นเงินสดแล้วไม่ขอใบรับ = พยานบุคคลสิบปากก็ใช้ไม่ได้ จ่ายงวดไหนให้เขียนหลังสัญญาว่ารับเงินงวดนั้นแล้วพร้อมลายมือชื่อผู้ให้กู้ และจ่ายครบให้ขอสัญญาฉบับจริงคืน
• เขียนว่า "ได้รับเงินไปครบถ้วนแล้ว" ทั้งที่ยังไม่ได้รับ — สัญญากู้ยืมสมบูรณ์เมื่อส่งมอบเงิน (ป.พ.พ. ม.650 วรรคสอง) เซ็นก่อนรับเงินแล้วผู้ให้กู้ไม่โอน จะเถียงทีหลังยาก ให้เซ็นวันเดียวกับที่โอนจริงและเก็บสลิปโอนไว้คู่กับสัญญา
• โอนเข้าบัญชีคนอื่นตามที่ผู้กู้ขอ — สลิปจะไม่ตรงกับชื่อผู้กู้ ให้ระบุไว้ในสัญญาหรือแชตว่าให้โอนเข้าบัญชีใครและเก็บข้อความนั้นไว้
• รับสิ่งของแทนเงิน — ถ้าผู้กู้รับทรัพย์สินแทนเงินกู้ หรือผู้ให้กู้รับทรัพย์สินแทนการชำระหนี้ กฎหมายให้คิดเป็นจำนวนเท่ากับ ราคาท้องตลาด ณ เวลาและสถานที่ส่งมอบ ตกลงกันขัดกับข้อนี้เป็นโมฆะ (ม.656)
• ไม่กำหนดวันคืนเงิน — สัญญาฉบับนี้บังคับให้กรอก ซึ่งดีกว่าปล่อยว่าง เพราะวันครบกำหนดคือจุดเริ่มนับผิดนัดและนับอายุความ
• ปล่อยกู้เป็นอาชีพ — ให้กู้หลายรายเป็นปกติธุระเข้าข่ายธุรกิจที่ต้องมีใบอนุญาตและอยู่ใต้กฎหมายเฉพาะ แบบฟอร์มนี้ทำไว้สำหรับการกู้ยืมเป็นรายกรณีระหว่างคนรู้จักหรือระหว่างกิจการ ไม่ใช่สำหรับการปล่อยสินเชื่อ

• สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนของทั้งสองฝ่าย พร้อมลงชื่อรับรองสำเนาถูกต้อง (ฝ่ายที่เป็นนิติบุคคลใช้หนังสือรับรองไม่เกิน 6 เดือนและบัตรของผู้มีอำนาจลงนาม)
• หลักฐานการส่งมอบเงิน — สลิปโอน ภาพถ่ายการรับเงินสด หรือใบรับเงิน
• หนังสือมอบอำนาจ ถ้าไม่ได้ลงนามด้วยตนเอง
• สัญญาค้ำประกันและสัญญาจำนอง (ถ้ามี) เป็นคนละฉบับกับสัญญานี้

ทำสองฉบับข้อความตรงกัน เก็บไว้ฝ่ายละฉบับ ลงลายมือชื่อให้เหมือนบัตรประจำตัวประชาชน และลงชื่อกำกับทุกหน้ารวมทั้งจุดที่มีการแก้ไขขูดลบ ผู้ให้กู้ติดอากรแสตมป์ตามจำนวนข้างต้นแล้วให้ผู้กู้ขีดฆ่า

ส่งมอบเงินในวันเดียวกับที่ลงนาม แล้วถ่ายรูปสัญญาที่ลงชื่อครบเก็บไว้ทันที ผู้ให้กู้เก็บฉบับจริงไว้ให้ดี เพราะเมื่อผู้กู้ชำระครบ ผู้กู้มีสิทธิขอรับสัญญาฉบับจริงคืนเป็นหลักฐานว่าหนี้ระงับแล้ว

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-BB2E02 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ