สัญญาขายลดเช็ค ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อร้านค้าหรือผู้รับเหมาได้เช็คลงวันที่ล่วงหน้าจากลูกค้า แต่ต้องการเงินสดก่อน
• ใช้เมื่อคู่ค้าหรือคนรู้จักยอมรับซื้อเช็คล่วงหน้าเป็นรายครั้ง โดยหักส่วนลดตามระยะเวลาที่รอ
• ใช้เมื่อต้องการกติกาชัดว่าถ้าเช็คเด้ง ใครแจ้งใคร ภายในกี่วัน และคืนเช็คเมื่อไร

• คำนวณส่วนลดเป็นอัตราต่อปีก่อนลงนาม ถ้าเกินร้อยละ 15 ต่อปี อาจถูกมองเป็นเงินกู้ดอกเบี้ยเกินอัตราซึ่งมีโทษอาญา
• เช็คที่ขีดคร่อมเข้าบัญชีผู้รับเงินเท่านั้น หรือเขียนห้ามเปลี่ยนมือ ไม่ควรรับซื้อลด
• ผู้รับซื้อลดต้องยื่นเช็คตรงเวลา ยื่นช้าอาจเสียสิทธิไล่เบี้ยและต้องรับผลเอง
• เช็คเด้งไม่ได้แปลว่าฟ้องอาญาได้เสมอ อย่าใช้การขู่แจ้งความทวงเงิน

• ถ้าขายหรือโอนหนี้การค้าที่ไม่ใช่เช็ค เช่น ใบแจ้งหนี้ค้างรับ ให้ใช้ สัญญาโอนสิทธิเรียกร้อง
• ถ้าเป็นการให้กู้เงินโดยมีเช็คเป็นประกัน ไม่ได้ขายเช็คจริง ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงิน และเก็บเช็คไว้เป็นหลักประกัน
• ถ้าลูกหนี้จะออกตราสารสัญญาใช้เงินเอง ไม่ใช่เช็คของคนอื่น ให้ใช้ ตั๋วสัญญาใช้เงิน
• รับซื้อลดเช็คจากคนทั่วไปเป็นธุรกิจ อาจต้องได้รับอนุญาตตามกฎหมายกำกับสินเชื่อ

• ตัวสัญญาขายลดเช็ค ไม่อยู่ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์โดยตรง (ไม่ใช่เช่า จ้างทำของ กู้ยืม หรือค้ำประกัน) ตามปกติจึงไม่ต้องปิดอากร — แต่ถ้าข้อเท็จจริงเป็นการให้กู้ยืมเงินโดยใช้เช็คเป็นประกัน เอกสารอาจถูกมองเป็นหลักฐานการกู้ยืมซึ่งต้องปิดอากรลักษณะ 5 (1 บาทต่อทุก 2,000 บาท สูงสุด 10,000 บาท ผู้ให้กู้เสีย) และถ้าไม่ปิด ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่ม (ประมวลรัษฎากร ม.118) ผู้รับซื้อลดที่ไม่แน่ใจ ควรปิดอากรตามลักษณะ 5 ไว้ก่อนเพื่อความปลอดภัย
• ตัวเช็ค ผู้สั่งจ่ายเสียอากรฉบับละ 3 บาทตามลักษณะ 12 ไปแล้วตอนออกเช็ค (ธนาคารเรียกเก็บตอนซื้อสมุดเช็ค) ผู้ขายลดและผู้รับซื้อลดไม่ต้องเสียซ้ำ

ขายลดเช็คคือผู้ขายลดโอนเช็คล่วงหน้าที่ได้รับจากลูกค้าให้ผู้รับซื้อลด แลกกับเงินสดทันทีที่หักส่วนลดแล้ว โดยผู้ขายลดยังรับประกันว่าเช็คจะขึ้นเงิน (ข้อ 5) กฎหมายไม่ได้บัญญัติเรื่องนี้ไว้เป็นเอกเทศ แต่ ถ้าส่วนลดคิดเป็นอัตราต่อปีแล้วสูงเกินไป ศาลอาจมองว่าเป็นการให้กู้ยืมเงินอำพราง และส่วนลดคือดอกเบี้ย ซึ่งต้องไม่เกิน ร้อยละ 15 ต่อปี (ป.พ.พ. ม.654)

• วิธีคิดคร่าว ๆ: อัตราต่อปี ≈ (ส่วนลด ÷ เงินที่จ่ายจริง) × (365 ÷ จำนวนวันจนถึงวันที่ลงในเช็ค) × 100 · ตัวอย่าง เช็ค 100,000 บาท ลงวันที่อีก 60 วัน รับซื้อ 98,000 บาท = (2,000 ÷ 98,000) × (365 ÷ 60) × 100 ≈ ร้อยละ 12.4 ต่อปี — ยังไม่เกิน แต่ถ้ารับซื้อ 95,000 บาท ≈ ร้อยละ 32 ต่อปี เกินเพดาน
• การให้กู้ยืมหรือ กระทำการใด ๆ อันมีลักษณะเป็นการอำพรางการให้กู้ยืมเงิน โดยเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา หรือเรียกประโยชน์อื่นที่มากเกินส่วน เป็นความผิดอาญา จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท (พ.ร.บ.ห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ม.4) และผู้ที่รับโอนสิทธิมาโดยรู้ก็มีความผิดด้วย (ม.5)
• ข้อ 3.2 ให้คู่สัญญายืนยันว่าส่วนลดไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี — คำยืนยันไม่ได้ทำให้ส่วนลดที่เกินจริงถูกกฎหมาย ต้องคำนวณให้ถูกก่อนลงนาม
• ดอกเบี้ยเมื่อผู้ขายลดไม่ชำระตามข้อ 5.2 ก็ต้องไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี ถ้าไม่แน่ใจให้ใช้อัตราตามกฎหมาย (ปัจจุบันร้อยละ 5 ต่อปี ป.พ.พ. ม.224) และห้ามคิดดอกเบี้ยทบต้น (ม.655)

• เช็คที่ระบุชื่อผู้ขายลดเป็นผู้รับเงิน ต้องสลักหลังและส่งมอบ ผู้รับซื้อลดจึงเป็นผู้ทรงที่เรียกเก็บเงินได้ ส่วนเช็คผู้ถือ แม้โอนได้ด้วยการส่งมอบ ก็ควรให้ผู้ขายลดลงชื่อสลักหลังด้วยตามข้อ 2.1 เพื่อให้ผู้ขายลดต้องรับผิดตามเช็คอีกทางหนึ่ง
• เช็คที่ขีดคร่อมเขียนว่า "A/C Payee Only" หรือ "เข้าบัญชีผู้รับเงินเท่านั้น" หรือเขียนว่า "ห้ามเปลี่ยนมือ" ไม่ควรรับซื้อลด ธนาคารจะนำเงินเข้าได้เฉพาะบัญชีของผู้รับเงินที่ระบุ ผู้รับซื้อลดจะเรียกเก็บในนามตนเองไม่ได้
• ยื่นเช็คตรงเวลา กฎหมายกำหนดเวลายื่นเช็คไว้ (โดยทั่วไปหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ลงในเช็ค ถ้าเป็นเช็คที่ใช้เงินในเมืองเดียวกับที่ออก) ยื่นช้าอาจเสียสิทธิไล่เบี้ยผู้สลักหลัง ข้อ 4.1 จึงให้ผู้รับซื้อลดยื่นภายใน 3 วันทำการนับแต่วันที่ลงในเช็ค

• ทางแพ่ง: ผู้รับซื้อลดเรียกให้ผู้ขายลดชดใช้ตามข้อ 5.2 ได้ทันทีหลังแจ้งตามข้อ 5.1 หรือฟ้องผู้สั่งจ่ายและผู้สลักหลังตามกฎหมายตั๋วเงินก็ได้ แต่รวมทุกทางแล้วได้ไม่เกินจำนวนตามข้อ 5.4 ฟ้องตามเช็คมีอายุความสั้น (โดยทั่วไป 1 ปีนับแต่วันที่เช็คถึงกำหนด) อย่าปล่อยไว้นาน
• ทางอาญา: การออกเช็คที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายอาจเป็นความผิดตามกฎหมายว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค แต่มีเงื่อนไขเฉพาะ เช่น ต้องเป็นเช็คที่ออกเพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ ผู้ที่รับโอนเช็คมาโดยรู้อยู่แล้วว่าไม่มีเงินพอจ่ายไม่ถือเป็นผู้เสียหาย และต้องร้องทุกข์ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด — อย่าใช้การขู่แจ้งความเป็นเครื่องมือทวงเงิน และปรึกษาทนายทันทีเมื่อเช็คเด้งถ้าจะดำเนินคดีอาญา
• ผู้รับซื้อลดที่รับซื้อเช็คเป็นทางค้าปกติ เมื่อทวงเงินจากผู้สั่งจ่ายหรือผู้ขายลด อยู่ใต้ พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 — ห้ามข่มขู่ ห้ามติดต่อคนอื่นที่ไม่ใช่ลูกหนี้เพื่อแจ้งเรื่องหนี้ (ม.3, 8, 11)

• ส่วนลดที่ผู้รับซื้อลดได้เป็นเงินได้ของผู้รับซื้อลด ต้องนำไปยื่นภาษีตามปกติ ถ้าผู้รับซื้อลดเป็นนิติบุคคลให้บันทึกเป็นรายได้ตามรอบบัญชี · ผู้ขายลดที่เป็นกิจการบันทึกส่วนลดเป็นค่าใช้จ่ายทางการเงิน — ให้ตรวจการหักภาษี ณ ที่จ่ายและภาษีธุรกิจเฉพาะกับผู้ทำบัญชี
• การรับซื้อลดเช็คเป็นธุรกิจ (รับจากคนทั่วไปเป็นประจำ) อาจเข้าข่ายธุรกิจสินเชื่อที่ต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงานกำกับ แบบนี้ทำไว้สำหรับการขายลดเช็คเป็นรายครั้งระหว่างคู่ค้า

• สำเนาเช็คด้านหน้าและด้านหลังหลังสลักหลังแล้ว ลงชื่อรับรองทั้งสองฝ่าย
• หลักฐานการจ่ายราคาขายลด (สลิปโอนหรือใบรับเงินสด)
• หลักฐานหนี้ที่เป็นมูลของเช็ค เช่น ใบกำกับสินค้า ใบแจ้งหนี้ (ถ้ามี)
• สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือรับรองนิติบุคคลของทั้งสองฝ่าย

ทำสองฉบับ เก็บไว้ฝ่ายละฉบับ สลักหลังเช็ค ส่งมอบเช็ค และจ่ายราคาขายลดในวันเดียวกับที่ลงนาม ถ่ายภาพเช็คทั้งสองด้านก่อนส่งมอบ ผู้รับซื้อลดเก็บเช็คฉบับจริงไว้ในที่ปลอดภัยจนถึงวันนำเข้าเรียกเก็บ

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-C2233B · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ