สัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล) ต้องมีอะไรบ้าง
จ้างให้ทำงานอย่างใดอย่างหนึ่งจนสำเร็จ จ่ายตามผลงาน — ต่อเติมบ้าน ทำเฟอร์นิเจอร์ ผลิตชิ้นงาน ทำเว็บไซต์ · ผู้รับจ้างต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาทต่อค่าจ้างทุก 1,000 บาท — ไม่ติด ใช้ฟ้องไม่ได้
| ใช้เมื่อ | จ้างผู้รับเหมา ช่าง ฟรีแลนซ์ หรือบริษัท ทำงานที่มีผลสำเร็จชัดเจน |
|---|---|
| อากรแสตมป์ | สัญญาจ้างทำของต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ของสินจ้าง (…) ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4 — ผู้รับจ้างเป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า · คู่ฉบับติดอีก 5 บาท (ลักษณะ 23) ยังไม่รู้สินจ้างแน่นอนตอนทำสัญญา ให้ประมาณตามสมควร แล้วเสียเพิ่มทุกครั้งที่รับเงินงวดจนครบ (หมายเหตุท้ายลักษณะ 4) สินจ้างตั้งแต่ 1,000,000 บาทขึ้นไป ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากรแทนการติดแสตมป์ ก่อนลงนามหรือภายใน 15 วัน (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3)) ลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ต้องชำระผ่าน e-Stamp (อ.ส.9) ภายใน 15 วัน ไม่ติดอากรหรือติดไม่ครบ ใช้สัญญาเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียครบ (ประมวลรัษฎากร ม.118) และอาจโดนเงินเพิ่ม 2–6 เท่า (ม.113, 114) |
| ภาษี | ค่าจ้าง ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม — ผู้รับจ้างที่จดทะเบียน VAT ออกใบกำกับภาษีบวก 7% ต่างหาก ผู้ว่าจ้างที่เป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% จากค่าจ้างทำของ และออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ — บุคคลธรรมดาว่าจ้างกันเองไม่ต้องหัก |
| มาตราที่อ้าง | ป.พ.พ. ม.575, 587, 595–601, 193/34, 381, 383 · พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.4 · ประมวลรัษฎากร ม.113, 114, 118 · บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4, 7, 23 · ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3) |
| ค่าใช้แบบฟอร์มบนเว็บนี้ | 249 บาท |
ใช้สัญญาฉบับนี้เมื่อไร
- จ้างผู้รับเหมา ช่าง ฟรีแลนซ์ หรือบริษัท ทำงานที่มีผลสำเร็จชัดเจน
- ต้องการงวดจ่ายผูกกับงานที่เสร็จ และค่าปรับถ้าช้า
- ต้องการระยะประกันผลงานหลังส่งมอบ
จุดที่พลาดบ่อยและต้องระวัง
- ผู้รับจ้างต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาทต่อค่าจ้างทุก 1,000 บาท — ไม่ติด ใช้ฟ้องไม่ได้
- ผู้ว่าจ้างที่เป็นบริษัทต้องหัก ณ ที่จ่าย 3%
- สั่งงานรายวัน กำหนดเวลาเข้างาน จ่ายรายเดือน = กลายเป็นจ้างแรงงาน ต้องจ่ายค่าชดเชย
- รับมอบงานล่าช้าโดยไม่สงวนสิทธิ = เสียสิทธิเรียกค่าปรับ
- ค่าปรับสูงเกินส่วนศาลลดได้ — 0.1–0.2% ต่อวันเป็นค่าที่ปลอดภัย
กรณีที่ไม่ควรใช้ฉบับนี้
- จ้างพนักงานประจำ — ใช้สัญญาจ้างแรงงาน
- จ้างที่ปรึกษาให้คำแนะนำ — ใช้สัญญาจ้างที่ปรึกษา
- ซื้อของสำเร็จรูป — ใช้สัญญาซื้อขาย
- ถ้าคู่สัญญาเป็นชาวต่างชาติหรือต้องการฉบับภาษาอังกฤษ ให้ใช้ Service Agreement — สัญญาจ้างบริการ ภาษาอังกฤษ
อากรแสตมป์
สัญญาจ้างทำของต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ของสินจ้าง (…) ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4 — ผู้รับจ้างเป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า · คู่ฉบับติดอีก 5 บาท (ลักษณะ 23)
- ยังไม่รู้สินจ้างแน่นอนตอนทำสัญญา ให้ประมาณตามสมควร แล้วเสียเพิ่มทุกครั้งที่รับเงินงวดจนครบ (หมายเหตุท้ายลักษณะ 4)
- สินจ้างตั้งแต่ 1,000,000 บาทขึ้นไป ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากรแทนการติดแสตมป์ ก่อนลงนามหรือภายใน 15 วัน (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3))
- ลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ต้องชำระผ่าน e-Stamp (อ.ส.9) ภายใน 15 วัน
- ไม่ติดอากรหรือติดไม่ครบ ใช้สัญญาเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียครบ (ประมวลรัษฎากร ม.118) และอาจโดนเงินเพิ่ม 2–6 เท่า (ม.113, 114)
ภาษี
- ค่าจ้าง «ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม» — ผู้รับจ้างที่จดทะเบียน VAT ออกใบกำกับภาษีบวก 7% ต่างหาก
- ผู้ว่าจ้างที่เป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% จากค่าจ้างทำของ และออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ — บุคคลธรรมดาว่าจ้างกันเองไม่ต้องหัก
จ้างทำของ ไม่ใช่จ้างแรงงาน — แยกให้ถูก
- จ้างทำของ (ป.พ.พ. ม.587): มุ่งผลสำเร็จของงาน ผู้รับจ้างเลือกวิธีทำเอง ผู้ว่าจ้างสั่งงานรายวันไม่ได้ ไม่มีค่าชดเชย ไม่ต้องขึ้นประกันสังคม
- ถ้าในทางปฏิบัติผู้ว่าจ้างกำหนดเวลาเข้างาน สั่งงานรายวัน จ่ายเป็นรายเดือน ศาลอาจถือว่าเป็นจ้างแรงงาน (ม.575) และต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน แม้ชื่อสัญญาจะเป็นจ้างทำของ
ความรับผิดเรื่องชำรุดบกพร่อง
- ผู้รับจ้างจัดหาวัสดุเอง ต้องใช้ชนิดที่ดี (ม.595) และรับผิดในความชำรุดบกพร่อง (ม.595–600)
- ฟ้องเรื่องชำรุดบกพร่องต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่วันที่ปรากฏ (ม.601) — ระยะประกันในข้อ 6 คือข้อตกลงเพิ่มจากกฎหมาย
- อายุความเรียกค่าจ้างทำของ 2 ปี (ม.193/34)
เบี้ยปรับล่าช้า (ข้อ 5 วรรคสอง — ถ้าเปิดใช้)
- เบี้ยปรับที่สูงเกินส่วน ศาลลดลงได้ (ม.383) — อัตราที่ใช้กันทั่วไปคือ 0.1–0.2% ของค่าจ้างต่อวัน สูงกว่านั้นเสี่ยงถูกลด
- ถ้ารับมอบงานโดยไม่สงวนสิทธิเรียกเบี้ยปรับ สิทธิเรียกเบี้ยปรับหมดไป (ม.381 วรรคท้าย) — ตอนรับงานล่าช้าให้เขียนในหลักฐานรับมอบว่า «สงวนสิทธิเรียกเบี้ยปรับ»
ข้อสัญญาที่ควรรู้ก่อนลงนาม
- ข้อ 7 วรรคสอง ผู้รับจ้างรับผิดแม้เหตุสุดวิสัยจนกว่าจะส่งมอบงานครั้งสุดท้าย — หนักกว่ากฎหมายทั่วไป ผู้รับจ้างควรทำประกันภัยงานหรือต่อรองตัดวรรคนี้
- ข้อ 5 ให้ผู้ว่าจ้างเลิกสัญญาได้เมื่อ «มีเหตุให้เชื่อได้ว่า» จะเสร็จไม่ทัน — ถ้าเป็นสัญญาสำเร็จรูปที่ผู้ว่าจ้างร่างฝ่ายเดียว ข้อนี้บังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรม (พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.4) ควรมีหนังสือแจ้งเตือนก่อนใช้สิทธิ
ข้อมูลส่วนบุคคล
- ถ้างานนี้ทำให้ผู้รับจ้างต้องประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลแทนผู้ว่าจ้างเป็นหลัก (เช่น ทำระบบที่เก็บข้อมูลลูกค้า) ควรทำข้อตกลงการประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลแนบท้ายสัญญาเพิ่ม — ข้อ 10.6 คุ้มครองไว้เพียงขั้นพื้นฐาน
เอกสารแนบท้าย
- ผนวก 1 รายละเอียดงานจ้าง · ผนวก 2 ใบเสนอราคา — ระบุจำนวนหน้าให้ตรงกับที่แนบจริง ลงชื่อกำกับทุกหน้า
- นิติบุคคล: หนังสือรับรอง (ไม่เกิน 6 เดือน) + หนังสือมอบอำนาจถ้าไม่ใช่กรรมการลงนาม (ติดอากร 10/30 บาท) · บุคคลธรรมดา: สำเนาบัตรประชาชน
วันลงนาม
- 2 ฉบับ ข้อความตรงกัน · ประทับตรา (ถ้าหนังสือรับรองกำหนด) · พยาน 2 คน · ลงลายมือชื่อกำกับทุกหน้า
- ติดอากรและขีดฆ่าในวันลงนาม
ผู้เขียนและผู้ตรวจทาน
เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-32F39B · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ
คำถามที่พบบ่อย
สัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล) ต้องติดอากรแสตมป์ไหม
สัญญาจ้างทำของต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ของสินจ้าง (…) ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4 — ผู้รับจ้างเป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า · คู่ฉบับติดอีก 5 บาท (ลักษณะ 23) ยังไม่รู้สินจ้างแน่นอนตอนทำสัญญา ให้ประมาณตามสมควร แล้วเสียเพิ่มทุกครั้งที่รับเงินงวดจนครบ (หมายเหตุท้ายลักษณะ 4) สินจ้างตั้งแต่ 1,000,000 บาทขึ้นไป ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากรแทนการติดแสตมป์ ก่อนลงนามหรือภายใน 15 วัน (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3)) ลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ต้องชำระผ่าน e-Stamp (อ.ส.9) ภายใน 15 วัน ไม่ติดอากรหรือติดไม่ครบ ใช้สัญญาเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียครบ (ประมวลรัษฎากร ม.118) และอาจโดนเงินเพิ่ม 2–6 เท่า (ม.113, 114)
สัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล) เสียภาษีอะไรบ้าง
ค่าจ้าง ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม — ผู้รับจ้างที่จดทะเบียน VAT ออกใบกำกับภาษีบวก 7% ต่างหาก ผู้ว่าจ้างที่เป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% จากค่าจ้างทำของ และออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ — บุคคลธรรมดาว่าจ้างกันเองไม่ต้องหัก
ใช้สัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล)ตอนไหน
จ้างผู้รับเหมา ช่าง ฟรีแลนซ์ หรือบริษัท ทำงานที่มีผลสำเร็จชัดเจน · ต้องการงวดจ่ายผูกกับงานที่เสร็จ และค่าปรับถ้าช้า · ต้องการระยะประกันผลงานหลังส่งมอบ
ทำสัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล)ต้องระวังอะไร
ผู้รับจ้างต้องติดอากรแสตมป์ 1 บาทต่อค่าจ้างทุก 1,000 บาท — ไม่ติด ใช้ฟ้องไม่ได้ · ผู้ว่าจ้างที่เป็นบริษัทต้องหัก ณ ที่จ่าย 3% · สั่งงานรายวัน กำหนดเวลาเข้างาน จ่ายรายเดือน = กลายเป็นจ้างแรงงาน ต้องจ่ายค่าชดเชย · รับมอบงานล่าช้าโดยไม่สงวนสิทธิ = เสียสิทธิเรียกค่าปรับ · ค่าปรับสูงเกินส่วนศาลลดได้ — 0.1–0.2% ต่อวันเป็นค่าที่ปลอดภัย
กรณีไหนที่ไม่ควรใช้สัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล)
จ้างพนักงานประจำ — ใช้สัญญาจ้างแรงงาน · จ้างที่ปรึกษาให้คำแนะนำ — ใช้สัญญาจ้างที่ปรึกษา · ซื้อของสำเร็จรูป — ใช้สัญญาซื้อขาย · ถ้าคู่สัญญาเป็นชาวต่างชาติหรือต้องการฉบับภาษาอังกฤษ ให้ใช้ Service Agreement — สัญญาจ้างบริการ ภาษาอังกฤษ
ลงนามสัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล)ต้องมีพยานไหม ทำกี่ฉบับ
2 ฉบับ ข้อความตรงกัน · ประทับตรา (ถ้าหนังสือรับรองกำหนด) · พยาน 2 คน · ลงลายมือชื่อกำกับทุกหน้า ติดอากรและขีดฆ่าในวันลงนาม
ทำสัญญาจ้างทำของ — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล)ต้องเตรียมเอกสารอะไรแนบท้าย
ผนวก 1 รายละเอียดงานจ้าง · ผนวก 2 ใบเสนอราคา — ระบุจำนวนหน้าให้ตรงกับที่แนบจริง ลงชื่อกำกับทุกหน้า นิติบุคคล: หนังสือรับรอง (ไม่เกิน 6 เดือน) + หนังสือมอบอำนาจถ้าไม่ใช่กรรมการลงนาม (ติดอากร 10/30 บาท) · บุคคลธรรมดา: สำเนาบัตรประชาชน
กฎหมายที่อ้างถึงในบทความนี้
ถ้อยคำด้านล่างคัดจากตัวบท 11 มาตรา — ใช้อ้างอิงได้ แต่หากต้องใช้ในชั้นศาล ควรตรวจกับราชกิจจานุเบกษาฉบับทางการอีกครั้ง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575
อันว่าจ้างแรงงานนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่ง เรียกว่าลูกจ้าง ตกลงจะทำงานให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่านายจ้าง และนายจ้างตกลงจะให้สินจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้
ลักษณะ 6 จ้างแรงงาน
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587
อันว่าจ้างทำของนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่ง เรียกว่าผู้รับจ้าง ตกลงจะทำการงานสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนสำเร็จให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่าผู้ว่าจ้าง และผู้ว่าจ้างตกลงจะให้สินจ้างเพื่อผลสำเร็จแห่งการที่ทำนั้น
ลักษณะ 7 จ้างทำของ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 595
ถ้าผู้รับจ้างเป็นผู้จัดหาสัมภาระไซร้ ความรับผิดของผู้รับจ้างในการบกพร่องนั้น ท่านให้บังคับด้วยบทแห่งประมวลกฎหมายนี้ ลักษณะซื้อขาย
ลักษณะ 7 จ้างทำของ
พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4
ข้อตกลงในสัญญาระหว่างผู้บริโภคกับผู้ประกอบธุรกิจการค้า หรือวิชาชีพ หรือในสัญญาสำเร็จรูป หรือในสัญญาขายฝากที่ทำให้ผู้ประกอบธุรกิจการค้า หรือวิชาชีพ หรือผู้กำหนดสัญญาสำเร็จรูป หรือผู้ซื้อฝากได้เปรียบคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งเกินสมควร เป็นข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม และให้มีผลบังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณีเท่านั้น
พระราชบัญญัติ ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540
ประมวลรัษฎากร มาตรา 113
ตราสารใดมิได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์ ผู้มีหน้าที่เสียอากร หรือผู้ทรงตราสารหรือผู้ถือเอาประโยชน์ชอบที่จะยื่นตราสารนั้นต่อพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อขอเสียอากรได้ เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้รับตราสารแล้ว ให้อนุมัติให้เสียอากรภายในบังคับแห่งบทบัญญัติต่อไปนี้
บทบัญญัติ (ถ้อยคำตามเว็บกรมสรรพากร)
ประมวลรัษฎากร มาตรา 114
โดยการตรวจสอบตามความในมาตรา 123 ก็ดี โดยการกล่าวหาแจ้งความของบุคคลใดไม่ว่าจะเป็นเจ้าพนักงานรัฐบาลหรือมิใช่ก็ดี ถ้าปรากฏว่า (1) มิได้มีการออกใบรับในกรณีที่ต้องออกใบรับตามความในมาตรา 105 หรือมาตรา 106 ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินอากรจนครบ และเงินเพิ่มอากรอีกเป็นจำนวน 6 เท่าของเงินอากร หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า (2) ตราสารมิได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์โดย (ก) มิได้ปิดแสตมป์เลย ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินอากรจนครบ และเงินเพิ่มอากรอีกเป็นจำนวน 6 เท่าของเงินอากรที่ต้องเสีย หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า (ข) ปิดแสตมป์น้อยกว่าอากรที่ต้องเสีย ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินอากรจนครบ และเงินเพิ่มอีกเป็นจำนวน 6 เท่าของเงินอากรที่ขาด หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า (ค) ในกรณีอื่น ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินเพิ่มอากร เป็นจำนวน 1 เท่าของเงินอากรที่ต้องเสีย หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า
บทบัญญัติ (ถ้อยคำตามเว็บกรมสรรพากร)
ประมวลรัษฎากร มาตรา 118
ตราสารใดไม่ปิดแสตมป์บริบูรณ์ จะใช้ต้นฉบับ คู่ฉบับ คู่ฉีก หรือสำเนาตราสารนั้นเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้ จนกว่าจะได้เสียอากรโดยปิดแสตมป์ครบจำนวนตามอัตราในบัญชีท้ายหมวดนี้ และขีดฆ่าแล้ว แต่ทั้งนี้ ไม่เป็นการเสื่อมสิทธิที่จะเรียกเงินเพิ่มอากรตามมาตรา 113 และมาตรา 114
บทบัญญัติ (ถ้อยคำตามเว็บกรมสรรพากร)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 601
ท่านห้ามมิให้ฟ้องผู้รับจ้างเมื่อพ้นปีหนึ่งนับแต่วันการชำรุดบกพร่องได้ปรากฏขึ้น
ลักษณะ 7 จ้างทำของ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34
สิทธิเรียกร้องดังต่อไปนี้ ให้มีกำหนดอายุความสองปี (1) ผู้ประกอบการค้าหรืออุตสาหกรรม ผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมหรือช่างฝีมือ เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบ ค่าการงานที่ได้ทำ หรือค่าดูแลกิจการของผู้อื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง (2) ผู้ประกอบเกษตรกรรมหรือการป่าไม้ เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบอันเป็นผลิตผลทางเกษตรหรือป่าไม้ เฉพาะที่ใช้สอยในบ้านเรือนของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง (3) ผู้ขนส่งคนโดยสารหรือสิ่งของหรือผู้รับส่งข่าวสาร เรียกเอาค่าโดยสาร ค่าระวาง ค่าเช่า ค่าธรรมเนียม รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (4) ผู้ประกอบธุรกิจโรงแรมหรือหอพัก ผู้ประกอบธุรกิจในการจำหน่ายอาหารและเครื่องดื่ม หรือผู้ประกอบธุรกิจสถานบริการตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการเรียกเอาค่าที่พัก อาหารหรือเครื่องดื่ม ค่าบริการหรือค่าการงานที่ได้ทำให้แก่ผู้มาพักหรือใช้บริการ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (5) ผู้ขายสลากกินแบ่ง สลากกินรวบ หรือสลากที่คล้ายคลึงกัน เรียกเอาค่าขายสลาก เว้นแต่เป็นการขายเพื่อการขายต่อ (6) ผู้ประกอบธุรกิจในการให้เช่าสังหาริมทรัพย์ เรียกเอาค่าเช่า (7) บุคคลซึ่งมิได้เข้าอยู่ในประเภทที่ระบุไว้ใน (1) แต่เป็นผู้ประกอบธุรกิจในการดูแลกิจการของผู้อื่นหรือรับทำการงานต่าง ๆ เรียกเอาสินจ้างอันจะพึงได้รับในการนั้น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (8) ลูกจ้างซึ่งรับใช้การงานส่วนบุคคล เรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น เพื่อการงานที่ทำ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือนายจ้างเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป (9) ลูกจ้างไม่ว่าจะเป็นลูกจ้างประจำ ลูกจ้างชั่วคราว หรือลูกจ้างรายวัน รวมทั้งผู้ฝึกหัดงาน เรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือนายจ้างเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป (10) ครูสอนผู้ฝึกหัดงาน เรียกเอาค่าฝึกสอนและค่าใช้จ่ายอย่างอื่นตามที่ได้ตกลงกันไว้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (11) เจ้าของสถานศึกษาหรือสถานพยาบาล เรียกเอาค่าธรรมเนียมการเรียนและค่าธรรมเนียมอื่น ๆ หรือค่ารักษาพยาบาลและค่าใช้จ่ายอย่างอื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (12) ผู้รับคนไว้เพื่อการบำรุงเลี้ยงดูหรือฝึกสอน เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (13) ผู้รับเลี้ยงหรือฝึกสอนสัตว์ เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (14) ครูหรืออาจารย์ เรียกเอาค่าสอน (15) ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ทันตกรรม การพยาบาล การผดุงครรภ์ ผู้ประกอบการบำบัดโรคสัตว์ หรือผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาอื่น เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (16) ทนายความหรือผู้ประกอบวิชาชีพทางกฎหมาย รวมทั้งพยานผู้เชี่ยวชาญเรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือคู่ความเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป (17) ผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรม สถาปัตยกรรม ผู้สอบบัญชี หรือผู้ประกอบวิชาชีพอิสระอื่น เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือผู้ว่าจ้างให้ประกอบการงานดังกล่าวเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป
หมวด 2 กำหนดอายุความ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383
ถ้าเบี้ยปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน ศาลจะลดลงเป็นจำนวนพอสมควรก็ได้ ในการที่จะวินิจฉัยว่าสมควรเพียงใดนั้น ท่านให้พิเคราะห์ถึงทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่แต่เพียงทางได้เสียในเชิงทรัพย์สิน เมื่อได้ใช้เงินตามเบี้ยปรับแล้ว สิทธิเรียกร้องขอลดก็เป็นอันขาดไป
หมวด 3 มัดจำและกำหนดเบี้ยปรับ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 381
ถ้าลูกหนี้ได้สัญญาไว้ว่าจะให้เบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องสมควร เช่นว่าไม่ชำระหนี้ตรงตามเวลาที่กำหนดไว้เป็นต้น นอกจากเรียกให้ชำระหนี้ เจ้าหนี้จะเรียกเอาเบี้ยปรับอันจะพึงริบนั้นอีกด้วยก็ได้
หมวด 3 มัดจำและกำหนดเบี้ยปรับ