สัญญาจ้างออกแบบกราฟิก ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อจ้างทำโลโก้ อัตลักษณ์องค์กร สื่อโฆษณา บรรจุภัณฑ์ หรืองานกราฟิกเป็นชิ้นงาน
• ใช้ได้ทั้งเมื่อผู้ออกแบบเป็นบุคคลธรรมดาและเป็นสตูดิโอหรือบริษัท
• ใช้เมื่อต้องตกลงว่าจะได้ไฟล์ต้นฉบับที่แก้ไขต่อได้หรือไม่
• ใช้เมื่อต้องการจำกัดจำนวนรอบแก้งานที่รวมอยู่ในค่าจ้าง

• ลิขสิทธิ์ในงานรับจ้างเป็นของผู้ว่าจ้างอยู่แล้วตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ม.10 เว้นแต่ตกลงเป็นอย่างอื่น ผู้ออกแบบที่อยากสงวนสิทธิต้องไม่ติ๊กช่องโอนลิขสิทธิ์และเขียนขอบเขตการใช้ไว้ในผนวก 1
• ได้ลิขสิทธิ์ในโลโก้ไม่เท่ากับได้สิทธิในเครื่องหมายการค้า ผู้ว่าจ้างต้องไปยื่นจดทะเบียนเองและอาจถูกปฏิเสธได้
• ฟอนต์และภาพสต็อกมีสัญญาอนุญาตของตัวเอง สิทธิของนักออกแบบไม่โอนไปกับงานโดยอัตโนมัติ
• ธรรมสิทธิ์ตาม ม.18 โอนกันไม่ได้ ผู้ออกแบบยังมีสิทธิแสดงตนเป็นผู้สร้างสรรค์แม้โอนลิขสิทธิ์แล้ว

• อย่าใช้เมื่อจ้างทำเว็บไซต์ทั้งระบบ ให้ใช้สัญญาจ้างทำเว็บไซต์แทน
• อย่าใช้เมื่อเป็นการจ้างประจำรายเดือน ให้ใช้สัญญาจ้างเหมาบริการรายเดือนแทน
• อย่าปล่อยช่องจำนวนรอบแก้งานว่าง เพราะเป็นเส้นแบ่งเดียวที่กันงานไม่จบ

• จ้างทำของ ลักษณะ 4: 1 บาท ต่อค่าจ้างทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท — จากค่าจ้างรวมในสัญญานี้คิดเป็นอากร ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก
• ผู้ออกแบบ (ผู้รับจ้าง) เป็นผู้เสียอากร ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ขีดฆ่า · คู่ฉบับเสียอากร ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก (ลักษณะ 23)
• ค่าจ้างรวมตั้งแต่ 1,000,000 บาท ขึ้นไปต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากร (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37) · ผู้ว่าจ้างเป็นหน่วยงานรัฐ เกณฑ์ลดเหลือ 200,000 บาท
• ไม่ติดอากรให้ครบ สัญญาไม่เป็นโมฆะ แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่ม (ประมวลรัษฎากร ม.113–114, 118) — นักออกแบบที่จะฟ้องเรียกค่าจ้างค้างต้องติดให้ครบก่อน

• ผู้ว่าจ้างที่เป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย ร้อยละ 3 ของค่าบริการก่อน VAT ตาม ท.ป.4/2528 ข้อ 8 เมื่อยอดตามสัญญาตั้งแต่ 1,000 บาท แม้แบ่งจ่ายเป็นมัดจำกับงวดที่เหลือ และต้องออกหนังสือรับรองการหักภาษีทุกครั้ง — มัดจำก็ถูกหัก 3% ด้วย ไม่ใช่หักเฉพาะงวดสุดท้าย
• ผู้ว่าจ้างที่เป็นบุคคลธรรมดาไม่มีหน้าที่หัก 3% ตามคำสั่งนี้
• นักออกแบบบุคคลธรรมดามีเงินได้ตาม ม.40(2) หรือ 40(8) แล้วแต่ลักษณะงานและการลงทุน ซึ่งหักค่าใช้จ่ายได้ไม่เท่ากัน · ถ้ามีการโอนลิขสิทธิ์และได้ค่าตอบแทนแยกต่างหาก อาจเป็นเงินได้ตาม ม.40(3) ซึ่งคนละเกณฑ์อีก ให้ตรวจตามข้อเท็จจริงก่อนยื่น
• รายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียน VAT · ผู้ที่ยังไม่จดไม่มีสิทธิเรียกเก็บ
• ค่าฟอนต์และภาพสต็อกที่ซื้อแทนลูกค้าให้แยกบรรทัดในใบแจ้งหนี้ พร้อมแนบใบเสร็จ อย่ารวมกับค่าบริการ เพราะจะถูกหัก 3% ทั้งก้อนโดยไม่จำเป็น

• งานที่สร้างสรรค์ขึ้นโดยการรับจ้าง ลิขสิทธิ์เป็นของ «ผู้ว่าจ้าง» ตั้งแต่ต้น เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ม.10) — นักออกแบบจำนวนมากเชื่อว่าตัวเองเป็นเจ้าของจนกว่าจะโอน ซึ่งไม่ใช่ · สวิตช์ «โอนลิขสิทธิ์» ที่ไม่ติ๊ก คือการตกลงเป็นอย่างอื่นตาม ม.10 ต้องเขียนขอบเขตการใช้ไว้ในผนวก 1 ให้ชัด ไม่ใช่ปล่อยว่าง
• ตรงข้ามกับงานของลูกจ้าง ซึ่งลิขสิทธิ์ยังเป็นของลูกจ้าง นายจ้างได้เพียงสิทธินำออกเผยแพร่ตามวัตถุประสงค์ของการจ้าง เว้นแต่ทำเป็นหนังสือตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น (ม.9) — บริษัทที่มีกราฟิกดีไซเนอร์ประจำมักเข้าใจผิดข้อนี้
• ธรรมสิทธิ์โอนกันไม่ได้ ผู้สร้างสรรค์ยังมีสิทธิแสดงตนว่าเป็นผู้สร้างสรรค์ และห้ามผู้รับโอนบิดเบือน ตัดทอน หรือดัดแปลงงานจนเกิดความเสียหายต่อชื่อเสียงของตน แม้โอนลิขสิทธิ์ไปหมดแล้ว (ม.18) เว้นแต่ตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร
• ลิขสิทธิ์ไม่คุ้มครองแนวความคิด คุ้มครองเฉพาะการแสดงออก (ม.6 วรรคสอง) — คู่แข่งที่ทำงานคล้ายกันด้วยแนวคิดเดียวกันแต่แสดงออกต่างกัน ไม่เป็นการละเมิด
• แบบร่างที่ไม่ถูกเลือกยังเป็นของผู้ออกแบบ (ข้อ 5.2) ลูกค้าเอาแบบที่ไม่ได้เลือกไปใช้เองหรือส่งให้คนอื่นทำต่อไม่ได้

• ได้ลิขสิทธิ์ในโลโก้ ไม่เท่ากับได้สิทธิในเครื่องหมายการค้า สิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการใช้เครื่องหมายกับสินค้าเกิดขึ้นเมื่อจดทะเบียนแล้วเท่านั้น (พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า ม.44) ผู้ว่าจ้างต้องไปยื่นจดเองที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา สัญญาฉบับนี้ไม่ได้ทำให้จดทะเบียนสำเร็จ
• ผู้ออกแบบไม่ควรรับประกันว่าโลโก้จะจดทะเบียนได้ เพราะนายทะเบียนอาจปฏิเสธด้วยเหตุขาดลักษณะบ่งเฉพาะ หรือเหมือนหรือคล้ายกับเครื่องหมายที่จดไว้ก่อน — ควรให้ลูกค้าสืบค้นเครื่องหมายก่อนเริ่มงานหรือก่อนนำไปใช้จริง
• ถ้าจะให้ผู้อื่นใช้เครื่องหมายการค้าที่จดทะเบียนแล้ว สัญญาอนุญาตต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อนายทะเบียน (ม.68) มิฉะนั้นไม่สมบูรณ์

หลักเกณฑ์ลักษณะบ่งเฉพาะและเหตุต้องห้ามในการรับจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า ให้ตรวจกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาหรือทนายของคุณก่อนยื่นจด

• สิทธิใช้ฟอนต์ของนักออกแบบไม่โอนไปกับงาน ไลเซนส์ฟอนต์ส่วนใหญ่ผูกกับผู้ใช้หรือจำนวนเครื่อง ไม่ใช่ผูกกับไฟล์งาน ถ้าลูกค้าต้องใช้ฟอนต์นั้นต่อเองต้องซื้อไลเซนส์ของตัวเอง — ข้อ 5.3 จึงบังคับให้ผู้ออกแบบเปิดเผยรายการและเงื่อนไขไลเซนส์
• ฟอนต์ไทยที่แจกฟรีไม่ได้แปลว่าใช้เชิงพาณิชย์ได้ทุกตัว บางชุดจำกัดการดัดแปลงหรือการฝังในสินค้า ให้ตรวจเงื่อนไขของผู้พัฒนาฟอนต์รายนั้นเป็นรายตัว
• ภาพสต็อกมีไลเซนส์คนละแบบ บางแบบห้ามใช้กับสินค้าที่ขายซ้ำ ห้ามใช้ทำโลโก้ หรือจำกัดจำนวนการพิมพ์ — ภาพสต็อกห้ามนำมาทำโลโก้เกือบทุกไลเซนส์ เพราะจดทะเบียนเครื่องหมายไม่ได้และชนกับคนอื่นที่ซื้อภาพเดียวกัน
• ซื้อในนามใครสำคัญ ถ้าผู้ออกแบบซื้อในนามตัวเองแล้วเลิกทำงานกัน ลูกค้าอาจขาดสิทธิทันที ให้ซื้อในนามผู้ว่าจ้างหรือโอนใบอนุญาตให้เมื่อส่งมอบ
• งานที่สร้างด้วยปัญญาประดิษฐ์มีสถานะลิขสิทธิ์ไม่แน่นอน และอาจมีปัญหาเรื่องข้อมูลที่ใช้ฝึก ถ้ามีการใช้ในงาน ควรเปิดเผยตามข้อ 5.3 เช่นเดียวกับทรัพยากรของบุคคลภายนอก

• ไม่กำหนดจำนวนรอบแก้งาน คือสาเหตุอันดับหนึ่งที่งานออกแบบไม่จบ ช่อง «จำนวนรอบแก้งาน» ต้องกรอกเสมอ และผนวก 1 ควรระบุว่ารอบถัดไปคิดเพิ่มเท่าไร
• รวบคำขอแก้ไขไม่ครบในรอบเดียว การทยอยสั่งแก้ทีละจุดกินรอบเร็วมาก ข้อ 3 จึงให้ผู้ว่าจ้างรวบรวมคำขอแก้ไขภายในกำหนด — ควรมอบให้ผู้ประสานงานคนเดียวรวบรวม ไม่ใช่ให้หลายคนสั่งแยกกัน
• ไม่ตกลงเรื่องไฟล์ต้นฉบับตั้งแต่ต้น ลูกค้าส่วนใหญ่คิดว่าจ่ายเงินแล้วต้องได้ไฟล์ AI/PSD ด้วย แต่โดยธรรมเนียมเป็นของแยกคิดเงิน — สวิตช์นี้ต้องคุยกันก่อนเริ่มงาน ไม่ใช่ตอนส่งมอบ
• บรีฟและวัตถุดิบมาช้า แล้วนับว่าผู้ออกแบบส่งงานช้า — ช่อง «วันที่ส่งบรีฟครบ» มีไว้ให้พิสูจน์ได้ว่าใครช้า เก็บหลักฐานการทวงถามไว้ทุกครั้ง
• เงียบแล้วงานค้าง ข้อตรวจรับกำหนดว่าถ้าไม่ตอบภายในกำหนดถือว่าตรวจรับแล้ว ซึ่งคุ้มครองผู้ออกแบบ — ผู้ว่าจ้างต้องตั้งคนดูจริง อย่าปล่อยผ่าน
• เพดานความรับผิดที่ต่ำจนไร้ความหมายอาจไม่มีผลบังคับ ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.4 และยกเว้นความรับผิดจากการจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงไม่ได้

• ผนวก 1 บรีฟ ขอบเขตงาน จำนวนแบบร่าง รายการชิ้นงานและขนาด รูปแบบไฟล์ที่ส่งมอบ จำนวนรอบแก้งานและค่าแก้งานรอบถัดไป · ถ้าไม่โอนลิขสิทธิ์ ให้ระบุขอบเขตการใช้ไว้ที่นี่ (ใช้ได้กี่ปี ช่องทางใด ดัดแปลงได้หรือไม่ ให้ผู้อื่นใช้ต่อได้หรือไม่)
• รายการฟอนต์ ภาพสต็อก ปลั๊กอิน และทรัพยากรของบุคคลภายนอก พร้อมเงื่อนไขไลเซนส์และหลักฐานการซื้อสิทธิ
• วัตถุดิบที่ผู้ว่าจ้างต้องส่ง เช่น โลโก้เดิม ภาพสินค้า ข้อความ และสิทธิใช้ภาพบุคคลที่ปรากฏในงาน

• ทำสองฉบับข้อความตรงกัน ลงชื่อคู่สัญญาและพยานสองคน พร้อมลงชื่อกำกับผนวก 1 ทุกหน้า
• ผู้ออกแบบปิดอากร ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก และคู่ฉบับ ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ขีดฆ่า
• ตรวจว่าสวิตช์ลิขสิทธิ์กับสวิตช์ไฟล์ต้นฉบับตรงกับที่ตกลงกันจริง สองช่องนี้คือสิ่งที่ทะเลาะกันมากที่สุดหลังส่งงาน
• ถ้าผู้ออกแบบรับงานในนามนิติบุคคล ให้ตรวจอำนาจลงนามตามหนังสือรับรองและเงื่อนไขประทับตรา

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-8FB7CE · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ