สัญญาจ้างที่ปรึกษารายโครงการ ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อจ้างที่ปรึกษาทำโครงการที่มีผลงานส่งมอบและวันสิ้นสุดชัดเจน เช่น วางระบบ ปรับกระบวนการ วางกลยุทธ์
• ใช้ได้ทั้งเมื่อที่ปรึกษาเป็นบุคคลธรรมดาและเป็นบริษัทที่ปรึกษา
• ใช้เมื่อต้องการกันไม่ให้ที่ปรึกษารับงานเดียวกันให้คู่แข่งระหว่างทำโครงการ
• ใช้เมื่อต้องการให้ชัดว่าที่ปรึกษาให้คำแนะนำ ส่วนการตัดสินใจและความรับผิดทางธุรกิจเป็นของผู้ว่าจ้าง

• เขียนเกณฑ์ว่างานแต่ละงวดเสร็จเมื่อใดไว้ในผนวก 1 ให้วัดได้ มิฉะนั้นจะเถียงกันว่างานเสร็จหรือยัง
• ข้อห้ามรับงานให้คู่แข่งต้องระบุเป็นรายชื่อและมีกำหนดเวลา เขียนกว้างเกินไปอาจไม่มีผลบังคับตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.5
• ลิขสิทธิ์ในงานรับจ้างเป็นของผู้ว่าจ้างอยู่แล้วตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ม.10 ที่ปรึกษาที่อยากสงวนสิทธิต้องไม่ติ๊กช่องโอนลิขสิทธิ์
• ถ้าสั่งงานรายวันและควบคุมเวลาทำงาน ข้อเท็จจริงอาจเป็นจ้างแรงงานตาม ป.พ.พ. ม.575 แม้สัญญาเขียนว่าจ้างทำของ
• อากรแสตมป์จ้างทำของเป็นหน้าที่ของที่ปรึกษา ไม่ติดให้ครบจะใช้สัญญาฟ้องเรียกค่าจ้างในคดีแพ่งไม่ได้

• อย่าใช้เมื่อจ้างที่ปรึกษาประจำรายเดือนแบบกันเวลาไว้ให้ ให้ใช้สัญญาจ้างบริการรายเดือนแบบ Retainer แทน
• อย่าใช้กับงานจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐที่ต้องใช้ TOR และระเบียบพัสดุ ให้ใช้สัญญาจ้างที่ปรึกษาแบบทั่วไปแทน
• อย่าใช้แทนสัญญาจ้างแรงงาน ถ้าเจตนาจริงคือรับเข้าเป็นพนักงาน
• ให้คำปรึกษาต่อเนื่องโดยไม่มีงวดส่งมอบ — ใช้ สัญญาจ้างที่ปรึกษา — ทั่วไป (บริษัท/บุคคล) หรือ สัญญาจ้างบริการแบบรายเดือน (Retainer) · จ้างผู้เชี่ยวชาญรายบุคคลรายเดือน — ใช้ สัญญาจ้างผู้เชี่ยวชาญ
• สัญญาจ้างผู้บริหารโครงการก่อสร้าง ภาษาอังกฤษ — ใช้ Construction Project Management Agreement — สัญญาจ้างผู้บริหารโครงการก่อสร้าง ภาษาอังกฤษ

• จ้างทำของ ลักษณะ 4: 1 บาท ต่อค่าจ้างทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท — จากค่าที่ปรึกษารวมในสัญญานี้คิดเป็นอากร ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก
• ที่ปรึกษา (ผู้รับจ้าง) เป็นผู้เสียอากร ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ขีดฆ่า · คู่ฉบับเสียอากร ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก (ลักษณะ 23) ผู้ถือคู่ฉบับเป็นผู้เสียและขีดฆ่า
• ค่าจ้างรวมตั้งแต่ 1,000,000 บาท ขึ้นไปต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากร ไม่ใช่ปิดดวงแสตมป์ (ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับอากรแสตมป์ ฉบับที่ 37) · ถ้าผู้ว่าจ้างเป็นหน่วยงานรัฐ เกณฑ์ลดเหลือ 200,000 บาท
• ทำเป็นตราสารอิเล็กทรอนิกส์ให้ยื่น e-Stamp ภายใน 15 วัน นับแต่วันถัดจากวันทำตราสาร เก็บรหัสรับรองไว้กับเอกสาร
• ไม่ติดอากรให้ครบ สัญญาไม่เป็นโมฆะ แต่ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่ม (ประมวลรัษฎากร ม.113–114, 118) — ที่ปรึกษาที่จะฟ้องเรียกค่าจ้างค้างต้องติดให้ครบก่อน

• ผู้ว่าจ้างที่เป็นนิติบุคคลต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย ร้อยละ 3 ของค่าบริการก่อน VAT ตามคำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528 ข้อ 8 เมื่อยอดตามสัญญาตั้งแต่ 1,000 บาท แม้แบ่งจ่ายเป็นงวดย่อยกว่านั้น และต้องออกหนังสือรับรองการหักภาษีทุกครั้ง
• เงินล่วงหน้าวันเริ่มงานก็ถูกหัก 3% ด้วย ไม่ใช่หักเฉพาะงวดสุดท้าย
• ผู้ว่าจ้างที่เป็นบุคคลธรรมดาไม่มีหน้าที่หัก 3% ตามคำสั่งนี้ ที่ปรึกษาจึงได้เงินเต็มและต้องไปยื่นภาษีเอง
• ที่ปรึกษาที่จดทะเบียน VAT เรียกเก็บเพิ่มและออกใบกำกับภาษีได้ · ผู้ที่ยังไม่จดไม่มีสิทธิเรียกเก็บ · รายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียน
• ค่าใช้จ่ายที่เบิกคืนได้ให้แยกบรรทัดในใบแจ้งหนี้พร้อมแนบหลักฐาน อย่ารวมเข้ากับค่าบริการ เพราะจะถูกหัก 3% ทั้งก้อนโดยไม่จำเป็นและทำให้ฐาน VAT ผิด

• ที่ปรึกษาขายคำแนะนำ ไม่ได้ขายผลลัพธ์ ข้อ 6.2 จึงเขียนไว้ชัดว่าไม่รับประกันยอดขาย กำไร อันดับ หรือการได้รับอนุมัติจากหน่วยงาน เพราะสิ่งเหล่านั้นขึ้นกับการตัดสินใจของผู้ว่าจ้างและปัจจัยภายนอก — ถ้าจะรับประกันผลจริง ต้องเขียนเป้าหมายที่วัดได้ไว้ในผนวก 1 และคิดค่าตอบแทนให้สอดคล้องกับความเสี่ยงนั้น
• การตัดสินใจยังเป็นของผู้ว่าจ้าง (ข้อ 5.3) ที่ปรึกษาที่ลงไปสั่งการแทนผู้บริหารจริง ๆ เสี่ยงทั้งเรื่องความรับผิดและเรื่องที่ข้อเท็จจริงจะกลายเป็นจ้างแรงงาน
• ผลประโยชน์ทับซ้อนคือความเสี่ยงเฉพาะของอาชีพนี้ ข้อ 7.2 ห้ามรับค่าตอบแทนหรือส่วนลดจากผู้ขายที่ตนเสนอให้ลูกค้าเลือกใช้ เว้นแต่เปิดเผยและลูกค้ายินยอมเป็นหนังสือ — การรับค่าแนะนำจากผู้ขายเงียบ ๆ ทำให้คำแนะนำทั้งฉบับเสียความน่าเชื่อถือและอาจเป็นเหตุเรียกค่าเสียหาย
• ข้อห้ามรับงานให้คู่แข่งต้องแคบและมีกำหนดเวลา ข้อ 7.3 บังคับให้ระบุเป็นรายชื่อ เพราะการห้ามกว้าง ๆ ว่าห้ามรับงานทั้งอุตสาหกรรมเป็นการจำกัดการทำมาหาได้เกินสมควร และอาจถูกปรับลดหรือไม่บังคับให้ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ม.5
• ข้อห้ามชักชวนบุคลากรเป็นสองทาง (ข้อ 8) และยกเว้นประกาศรับสมัครทั่วไป มิฉะนั้นจะกลายเป็นการห้ามพนักงานย้ายงานซึ่งบังคับกับตัวพนักงานไม่ได้อยู่แล้ว เพราะพนักงานไม่ใช่คู่สัญญา

• งานที่สร้างสรรค์ขึ้นโดยการรับจ้าง ลิขสิทธิ์เป็นของ «ผู้ว่าจ้าง» ตั้งแต่ต้น เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น (พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ ม.10) — สวิตช์ในข้อ 10.1 ที่ไม่ติ๊ก คือการตกลงเป็นอย่างอื่น ต้องเขียนขอบเขตการใช้ไว้ให้ชัด ไม่ใช่ปล่อยว่าง
• ตรงข้ามกับงานของลูกจ้าง ซึ่งลิขสิทธิ์ยังเป็นของลูกจ้าง นายจ้างได้เพียงสิทธิเผยแพร่ตามวัตถุประสงค์ของการจ้าง เว้นแต่ทำเป็นหนังสือตกลงเป็นอย่างอื่น (ม.9)
• ธรรมสิทธิ์โอนกันไม่ได้ ผู้สร้างสรรค์ยังมีสิทธิแสดงตนว่าเป็นผู้สร้างสรรค์ และห้ามบิดเบือนหรือตัดทอนงานจนเสียชื่อเสียงของตน แม้โอนลิขสิทธิ์แล้ว (ม.18) เว้นแต่ตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร
• วิธีการทำงานและเครื่องมือของที่ปรึกษาไม่ถูกกวาดไปกับผลงาน (ข้อ 10.2) เพราะที่ปรึกษาต้องใช้แม่แบบและวิธีเดิมกับลูกค้ารายอื่นได้ ตราบที่ไม่เอาความลับของผู้ว่าจ้างไปด้วย · ลิขสิทธิ์ไม่คุ้มครองแนวความคิดหรือวิธีการอยู่แล้ว คุ้มครองเฉพาะการแสดงออก (ม.6 วรรคสอง)
• ตัวเลขและข้อมูลภายในที่ได้เห็นระหว่างทำโครงการเป็นความลับ การนำไปเล่าเป็นกรณีศึกษาโดยไม่ได้รับอนุญาตเป็นการผิดข้อ 9 แม้จะไม่เอ่ยชื่อลูกค้าก็ตาม ถ้าผู้ฟังเดาได้

• ถ้าที่ปรึกษาได้เห็นข้อมูลลูกค้า พนักงาน หรือผู้ใช้ของผู้ว่าจ้าง ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ควบคุมข้อมูล ที่ปรึกษาเป็นผู้ประมวลผล (ข้อ 9.3) ต้องทำตามคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น มีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัย และจัดทำบันทึกรายการประมวลผล (PDPA ม.37(4), 39, 40)
• แจ้งเหตุละเมิดข้อมูลให้ทันเวลาที่ผู้ว่าจ้างต้องแจ้งสำนักงานภายใน 72 ชั่วโมง (ข้อ 9.4)
• ห้ามส่งข้อมูลไปต่างประเทศหรือให้ผู้ประมวลผลช่วงทำแทนโดยไม่ได้รับอนุญาต (ม.28–29) — การใช้บริการคลาวด์หรือเครื่องมือวิเคราะห์ที่เก็บข้อมูลนอกประเทศเข้าข้อนี้ ต้องขออนุญาตก่อน
• ใช้ข้อมูลนอกเหนือคำสั่งของผู้ว่าจ้าง ทำให้ที่ปรึกษากลายเป็นผู้ควบคุมข้อมูลเองในส่วนนั้น ซึ่งมีหน้าที่และโทษหนักกว่าเดิมมาก (ม.40 วรรคท้าย)

• ผนวก 1 ว่าง สัญญาทั้งฉบับอ้างอิงขอบเขตงานจากผนวก ถ้าไม่มีผนวกก็เท่ากับไม่มีขอบเขตงาน และไม่มีทางรู้ว่างานงวดไหนเสร็จ
• ไม่กำหนดว่าอะไรคือ «เสร็จ» เขียนผลงานส่งมอบเป็นชิ้นที่จับต้องได้ เช่น รายงาน ผังกระบวนการ คู่มือ จำนวนครั้งที่อบรม ไม่ใช่เขียนว่า «ให้คำปรึกษาจนบรรลุผล»
• ผู้ว่าจ้างส่งข้อมูลช้าแล้วนับว่าที่ปรึกษาช้า ข้อ 2.3 ให้ขยายเวลาเท่าที่ได้รับผลกระทบจริง แต่ต้องแจ้งเป็นหนังสือทันทีและเก็บหลักฐานการทวงถามไว้
• ให้หลายคนในองค์กรสั่งแก้งานสวนกัน ข้อ 3.4 จึงบังคับให้รวบเป็นชุดเดียวผ่านผู้ประสานงานคนเดียว
• เลิกสัญญากลางทางแล้วไม่ยอมจ่ายงานที่ทำไปแล้ว ข้อ 12.2 กำหนดให้จ่ายตามสัดส่วนความคืบหน้าและค่าใช้จ่ายที่ผูกพันแล้ว ซึ่งตรงกับหลัก ป.พ.พ. ม.605 ที่ผู้ว่าจ้างเลิกสัญญาระหว่างงานยังไม่เสร็จได้ แต่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนความเสียหายของผู้รับจ้าง
• เบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนศาลลดได้เอง (ม.383) การเขียนค่าปรับรายวันโดยไม่มีเพดานจึงไม่ได้ทำให้บังคับได้จริง

• ผนวก 1 (สำคัญที่สุด) ขอบเขตงานแยกตามงวด ผลงานที่ต้องส่งมอบแต่ละงวด เกณฑ์ที่ถือว่างานงวดนั้นแล้วเสร็จ กำหนดส่ง สัดส่วนค่าที่ปรึกษาแต่ละงวด และเป้าหมายที่วัดได้ถ้ามีการรับประกันผล
• รายการข้อมูล เอกสาร บุคลากร และสิทธิเข้าถึงระบบที่ผู้ว่าจ้างต้องจัดให้ พร้อมวันที่ต้องส่งมอบ
• ประวัติและคุณสมบัติของผู้รับผิดชอบหลักและทีมงาน
• หนังสือรับรองนิติบุคคลหรือบัตรประชาชนของทั้งสองฝ่าย และหนังสือมอบอำนาจถ้าลงนามแทน

• ทำสองฉบับข้อความตรงกัน ลงชื่อคู่สัญญาและพยานสองคน พร้อมลงชื่อกำกับผนวก 1 ทุกหน้า
• ที่ปรึกษาปิดอากร ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก และคู่ฉบับ ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ขีดฆ่า
• ตรวจว่าสวิตช์ ห้ามรับงานให้คู่แข่ง กับ ห้ามชักชวนบุคลากร ตรงกับที่ตกลงกันจริง และถ้าเปิดไว้ต้องกรอกรายชื่อและจำนวนเดือนให้ครบ
• ถ้าที่ปรึกษารับงานในนามนิติบุคคล ให้ตรวจอำนาจลงนามตามหนังสือรับรองและเงื่อนไขประทับตรา

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-494AC5 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ