สัญญาจ้างทำระบบ Automation ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อจ้างทำโฟลว์บน Zapier, Make, n8n, Power Automate หรือ Apps Script เชื่อมเครื่องมือที่ใช้อยู่แล้ว
• ใช้เมื่อโฟลว์เขียนข้อมูลลงระบบบัญชี สต็อก คำสั่งซื้อ หรือทะเบียนลูกค้า และต้องมีแผนย้อนกลับ
• ใช้เมื่อต้องการให้บัญชีและโฟลว์เป็นของผู้ว่าจ้าง ย้ายไปให้คนอื่นดูแลต่อได้

• บัญชีเครื่องมือต้องอยู่ในชื่อผู้ว่าจ้าง ถ้าอยู่ในบัญชีผู้รับจ้าง เลิกจ้างแล้วระบบดับทันที
• ระบุคนรับแจ้งเตือนที่เปิดดูจริง และตรวจเทียบยอดด้วยมือตามรอบ เพราะความล้มเหลวบางอย่างไม่มีแจ้งเตือน
• ค่าสมาชิกเครื่องมือเป็นเงินของผู้ว่าจ้าง แยกจากค่าจ้าง ถ้าผู้รับจ้างสำรองจ่ายต้องคืนพร้อมหลักฐานตาม ป.พ.พ. ม.810–811
• ถ้ามีข้อมูลลูกค้าไหลผ่าน ต้องทำข้อตกลงประมวลผลตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ม.40 และเครื่องมือต่างประเทศต้องตรวจ ม.28–29
• เพดานความรับผิดต้องไม่คลุมการทุจริต จงใจ ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง และการยึดโฟลว์ไว้ต่อรอง ไม่งั้นเสี่ยงถูกตัดตาม พ.ร.บ.ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ม.8

• ถ้าต้องเขียนโค้ดเชื่อมระบบกับ API โดยตรง ให้ใช้ สัญญาจ้างเชื่อมต่อ API
• ถ้าสร้างระบบหรือโปรแกรมใหม่ทั้งระบบ ให้ใช้ สัญญาจ้างพัฒนาซอฟต์แวร์ / ระบบสารสนเทศ
• ถ้าต้องการคนดูแลโฟลว์ต่อเนื่องรายเดือนหลังส่งมอบ ให้ใช้ สัญญาบำรุงรักษาระบบหรือเว็บไซต์

สัญญานี้เป็นการจ้างทำของตาม ป.พ.พ. มาตรา 587 จึงเข้าบัญชีอัตราอากรแสตมป์ลักษณะ 4 อัตรา 1 บาทต่อสินจ้างทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ผู้รับจ้างเป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า จากค่าจ้าง … คำนวณอากรได้ (ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก) คู่ฉบับ (ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก) ตัวเลขนี้คิดจากค่าจ้างเท่านั้น ค่าสมาชิกเครื่องมือที่ผู้ว่าจ้างจ่ายเองหรือจ่ายคืนตามจริงไม่ใช่สินจ้าง หากแยกทำหนังสือแต่งตั้งให้ผู้รับจ้างจ่ายเงินแทน ให้ตรวจอากรลักษณะ 21 แยกต่างหาก

ถ้าไม่ปิดอากรให้ครบ สัญญาใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรและเงินเพิ่มตามประมวลรัษฎากร มาตรา 118 และ 113–114 ถ้าลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินผ่านระบบ e-Stamp ภายในกำหนด

สัญญาจ้างทำระบบ Automation ไม่ต้องจดทะเบียน แต่ถ้าผู้รับจ้างเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าหรือพนักงานของผู้ว่าจ้าง ต้องมีข้อตกลงประมวลผลข้อมูลตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา 40 ให้ใช้แม่แบบสัญญาประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลแนบท้ายก่อนเปิดสิทธิ ลิขสิทธิ์ในโฟลว์ที่จ้างทำเป็นของผู้ว่าจ้างตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 10 เว้นแต่ปิดสวิตช์ในข้อ 10.1 การโอนลิขสิทธิ์ภายหลังต้องทำเป็นหนังสือตามมาตรา 17 และสิทธิของผู้สร้างสรรค์ตามมาตรา 18 ยังอยู่เสมอ

ผู้ว่าจ้างที่เป็นนิติบุคคลหักภาษี ณ ที่จ่ายค่าจ้างทำของร้อยละ 3 ตามคำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 8 จากค่าจ้างก่อนภาษีมูลค่าเพิ่ม เมื่อยอดตามสัญญาตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป แม้จะแบ่งจ่ายงวดละน้อยกว่านั้นตามข้อ 12/7 ให้ตรวจอัตราปัจจุบันก่อนจ่าย ผู้รับจ้างที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มออกใบกำกับภาษีตามประมวลรัษฎากร มาตรา 78/1 และ 86

ค่าสมาชิก Zapier, Make, n8n Cloud หรือเครื่องมือต่างประเทศอื่นที่ผู้ว่าจ้างจ่ายเอง ไม่ใช่รายได้ของผู้รับจ้าง แต่ผู้ว่าจ้างต้องตรวจภาษีการจ่ายเงินไปต่างประเทศและภาษีมูลค่าเพิ่มของบริการจากต่างประเทศเอง เรื่องนี้ถูกมองข้ามบ่อยที่สุดในงานประเภทนี้

Automation ต่างจากโปรแกรมที่มีคนกดใช้ทุกวัน เพราะเมื่อระบบหยุดทำงาน ไม่มีใครเห็นทันที ออเดอร์ที่ไม่ถูกส่งต่อ ใบแจ้งหนี้ที่ไม่ถูกออก หรือรายชื่อลูกค้าที่ไม่ถูกบันทึก อาจหายไปหลายสัปดาห์ก่อนจะมีคนสังเกต

ข้อ 3 จึงกำหนดให้การแจ้งเตือนความล้มเหลวเป็นส่วนสาระสำคัญของงาน โฟลว์ที่ทำงานได้แต่ไม่มีการแจ้งเตือนยังถือว่าส่งงานไม่ครบ และกำหนดให้ผู้ว่าจ้างตรวจเทียบยอดด้วยมือตามรอบ เพราะความล้มเหลวบางอย่าง เช่น ข้อมูลถูกส่งไปผิดช่องหรือถูกข้ามโดยไม่มีข้อผิดพลาด ไม่ทำให้ระบบส่งแจ้งเตือนเลย ข้อ 3.3 ระบุว่าถ้าผู้ว่าจ้างไม่ตรวจตามรอบ ความเสียหายที่ขยายตัวเพราะเหตุนั้นจะนำมาพิจารณาในการแบ่งความรับผิด

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือผู้รับจ้างสร้างโฟลว์ไว้ในบัญชี Zapier หรือ Make ของตัวเอง เมื่อเลิกจ้างหรือมีข้อพิพาท ระบบของผู้ว่าจ้างก็หยุดทำงานทันที ข้อ 2.1 จึงบังคับให้บัญชีอยู่ในชื่อผู้ว่าจ้าง และข้อ 10.4 บังคับให้ส่งมอบโฟลว์ในรูปแบบที่นำเข้าบัญชีอื่นได้

ข้อ 10.5 ห้ามทั้งสองฝ่ายยึดของอีกฝ่ายไว้ต่อรอง ผู้รับจ้างที่ปิดโฟลว์ เปลี่ยนรหัส หรือกักข้อมูลเพื่อบังคับให้จ่ายเงินที่ยังพิพาท ถือว่าผิดสัญญาในสาระสำคัญ และความเสียหายนั้นอยู่นอกเพดานตามข้อ 11.3 นอกจากนี้ การเข้าระบบหลังถูกถอนสิทธิหรือการแก้ไขข้อมูลโดยไม่มีสิทธิอาจเป็นความผิดอาญาตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 5–10 แยกจากความรับผิดทางสัญญา ต้องตรวจข้อเท็จจริงก่อนกล่าวหา ส่วนผู้ว่าจ้างที่ระงับค่าจ้างส่วนที่ไม่โต้แย้งต้องเสียดอกเบี้ยผิดนัดตาม ป.พ.พ. มาตรา 224 และข้อ 9.3

ค่าเครื่องมือที่ผู้รับจ้างสำรองจ่ายเป็นเงินของผู้ว่าจ้าง ผู้รับจ้างต้องส่งมอบเงินและหลักฐานคืนตาม ป.พ.พ. มาตรา 810 และถ้านำไปใช้เพื่อตนเองต้องเสียดอกเบี้ยตามมาตรา 811 ข้อ 2.3 ห้ามเปลี่ยนแพ็กเกจเองโดยไม่อนุมัติ ถ้าฝ่าฝืนผู้รับจ้างรับส่วนเกินเอง

• ใส่รหัสเชื่อมต่อในเอกสารหรือส่งต่อ (ข้อ 2.2) — ถือเป็นการผิดสัญญาในสาระสำคัญ อีกฝ่ายบอกเลิกได้ตามข้อ 12.1 และเรียกค่าเสียหายตาม ป.พ.พ. มาตรา 420 ได้ถ้ามีความเสียหายจริง
• ลบบันทึกหรือสั่งให้ระบบทำงานซ้ำกับข้อมูลจริงเพื่อลองแก้ (ข้อ 4.3) — ผู้รับจ้างรับผิดในความเสียหายที่เกิดจริง ส่วนการลบหลักฐานจะทำให้พิสูจน์ได้ยากขึ้นว่าความผิดพลาดเกิดจากใคร
• ใส่ข้อมูลลงเครื่องมือหรือ AI ที่ไม่ได้ระบุไว้ (ข้อ 8.5) — ผิดสัญญาในสาระสำคัญ ถ้าเป็นข้อมูลส่วนบุคคลอาจเป็นการประมวลผลนอกคำสั่ง ทำให้ผู้รับจ้างมีฐานะผู้ควบคุมข้อมูลเองตามมาตรา 40 วรรคท้าย และถ้าเครื่องมืออยู่ต่างประเทศต้องตรวจการโอนข้อมูลตามมาตรา 28–29
• นำโฟลว์เฉพาะไปใช้กับลูกค้ารายอื่น (ข้อ 10.1) — เมื่อลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้าง การทำซ้ำเป็นการละเมิดสิทธิแต่ผู้เดียวตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 15

ผู้ขายงาน Automation มักอ้างว่า "ประหยัดได้ 20 ชั่วโมงต่อเดือน" ข้อ 7.3 ระบุว่าตัวเลขนี้เป็นการคาดการณ์ ไม่ใช่คำรับรอง สิ่งที่ผู้รับจ้างรับประกันคือโฟลว์ทำงานได้ตามเกณฑ์ตรวจรับ ถ้าต้องการผูกค่าจ้างกับผลลัพธ์ ต้องเขียนตัวชี้วัดที่วัดได้ลงในเกณฑ์ตรวจรับให้ชัด

สวิตช์ในข้อ 6.2 ให้ความเงียบถือเป็นการตรวจรับได้ก็ต่อเมื่อส่งหลักฐานครบและเตือนก่อนครบกำหนดแล้ว และไม่ตัดสิทธิเรื่องความชำรุดบกพร่องตาม ป.พ.พ. มาตรา 600 ไม่เช่นนั้นเสี่ยงเป็นข้อสัญญาไม่เป็นธรรมตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 มาตรา 4 เพดานความรับผิดในข้อ 11.3 ยกเว้นกรณีทุจริต จงใจ และประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงไว้ตามมาตรา 8 การเลิกก่อนงานเสร็จตามข้อ 12.2 คิดตามงานที่ทำจริงตาม ป.พ.พ. มาตรา 605 ไม่ริบค่าจ้างทั้งก้อน และสัญญานี้ไม่มีเบี้ยปรับรายวัน จึงไม่ต้องให้ศาลลดตามมาตรา 383

ข้อ 1.4 เขียนว่าผู้รับจ้างเป็นผู้รับจ้างอิสระ แต่ชื่อสัญญาไม่ได้ตัดสินเรื่องนี้ ถ้าผู้ว่าจ้างสั่งงานรายวัน กำหนดเวลาเข้าออก ให้ใช้อุปกรณ์ของบริษัท และจ่ายเป็นรายเดือนต่อเนื่อง อาจกลายเป็นจ้างแรงงานตาม ป.พ.พ. มาตรา 575 แทนจ้างทำของตามมาตรา 587 ซึ่งทำให้มีภาระค่าชดเชย เงินสมทบประกันสังคม และการหักภาษีที่ต่างไป

• สร้างโฟลว์ในบัญชีของผู้รับจ้าง — เลิกจ้างแล้วระบบดับ ย้ายออกไม่ได้ ข้อ 2.1 และข้อ 10.4 แก้จุดนี้
• ไม่มีคนรับแจ้งเตือน — ตั้งให้ส่งเข้าอีเมลที่ไม่มีใครเปิดก็เท่ากับไม่มีแจ้งเตือน ให้ระบุชื่อคนหรือกลุ่มแชตที่มีคนดูจริง
• ไม่ได้คำนวณโควตา — แพ็กเกจราคาถูกมักจำกัดจำนวนรอบต่อเดือน เมื่อเต็มแล้วระบบหยุดเงียบ ๆ ตอนสิ้นเดือน ซึ่งเป็นช่วงที่ออเดอร์เยอะที่สุด
• ไม่มีแผนย้อนกลับสำหรับโฟลว์ที่เขียนลงระบบบัญชีหรือสต็อก — รายการผิดร้อยรายการที่ระบบสร้างในคืนเดียว ต้องมีวิธีค้นหาและแก้ ไม่ใช่ไล่ลบด้วยมือ
• ใช้ AI ในโฟลว์โดยไม่มีคนตรวจ — ข้อ 8.4 กำหนดให้มีคนตรวจก่อนผลจะถึงลูกค้าหรือเข้าระบบเงิน และปิดการนำข้อมูลไปฝึกโมเดลไว้เป็นค่าเริ่มต้น
• คิดว่าผู้รับจ้างต้องดูแลตลอดไป — ระยะดูแลหลังเปิดมีเท่าที่ระบุในข้อ 5.3 หลังจากนั้นให้ใช้สัญญาบำรุงรักษาระบบหรือเว็บไซต์

• ผังลำดับขั้นของโฟลว์ เหตุตั้งต้น เครื่องมือที่เชื่อม และข้อมูลที่ไหลผ่านแต่ละขั้น
• รายการบัญชีเครื่องมือ ผู้เป็นเจ้าของบัญชี แพ็กเกจ โควตา และผู้ชำระค่าสมาชิก
• เกณฑ์ตรวจรับ รวมกรณีทดสอบเหตุตั้งต้นซ้ำ เครื่องมือปลายทางล่ม และโควตาหมด
• แผนย้อนกลับ และวิธีตรวจเทียบยอดด้วยมือ
• ถ้ามีข้อมูลส่วนบุคคล แนบข้อตกลงประมวลผลข้อมูลตามมาตรา 37, 39 และ 40 พร้อมรายชื่อเครื่องมือและประเทศที่ข้อมูลถูกส่งไป

ทำสองฉบับข้อความตรงกัน เก็บไว้ฝ่ายละฉบับ ลงชื่อกำกับเอกสารแนบทุกหน้า มีพยานหรือไม่ก็ได้ ก่อนลงนามให้ตรวจว่าบัญชีเครื่องมือทุกตัวอยู่ในชื่อผู้ว่าจ้างและกู้คืนบัญชีได้จริง ห้ามเขียนรหัสผ่านหรือรหัสเชื่อมต่อลงในสัญญาหรือเอกสารแนบ

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-5BF471 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ