สัญญากู้ยืมเงินของพนักงาน ต้องมีอะไรบ้าง

• ใช้เมื่อบริษัทให้พนักงานกู้เงินเป็นครั้งคราวโดยคิดดอกเบี้ย เช่น ช่วยปิดหนี้นอกระบบ ซ่อมบ้าน หรือซื้อรถไปทำงาน
• ใช้เมื่อต้องการตารางผ่อนตามรอบเงินเดือนและวันชำระหนี้เสร็จที่แน่นอน
• ใช้เมื่อต้องการกติกาชัดเจนว่าถ้าพนักงานลาออกหรือถูกเลิกจ้าง หนี้ที่เหลือจะชำระอย่างไร

• ดอกเบี้ยห้ามเกินร้อยละ 15 ต่อปี และห้ามเก็บค่าธรรมเนียมแฝงที่ทำให้เกินเพดาน — เป็นความผิดอาญา
• หักเงินเดือนได้เฉพาะเท่าที่กฎหมายคุ้มครองแรงงานอนุญาต ต้องมีหนังสือยินยอมแยกที่ลูกจ้างลงชื่อ และเงินกู้ที่คิดดอกเบี้ยอาจหักจากค่าจ้างไม่ได้เลย ให้เตรียมช่องทางโอนชำระไว้เสมอ
• หักจากค่าชดเชยต้องได้รับความยินยอมเป็นหนังสือในวันที่ออก จะเขียนไว้ล่วงหน้าในสัญญาแล้วหักเองไม่ได้
• ห้ามใช้หนี้เป็นเครื่องมือกดดันหรือกันไม่ให้ลูกจ้างลาออก

• ถ้าเป็นเงินช่วยเหลือตามระเบียบสวัสดิการ ไม่มีดอกเบี้ยหรือดอกเบี้ยต่ำ มีวัตถุประสงค์เฉพาะ ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงินสวัสดิการพนักงาน
• ถ้าผู้ให้กู้กับผู้กู้ไม่ได้เป็นนายจ้างลูกจ้างกัน ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงิน · ถ้าเป็นกรรมการกู้จากบริษัท ให้ใช้ สัญญากู้ยืมเงินระหว่างกรรมการกับบริษัท
• ถ้าบริษัทออกค่าเรียนให้แล้วให้ทำงานชดใช้ทุน ให้ใช้ สัญญาให้ทุนศึกษา/ฝึกอบรมและชดใช้ทุน

สัญญากู้ยืมเงินต้องปิดอากรแสตมป์ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 5 ในอัตรา 1 บาทต่อยอดเงินกู้ทุก 2,000 บาทหรือเศษ สูงสุดไม่เกิน 10,000 บาท สัญญานี้ต้องเสียอากร (ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก) คู่ฉบับเสียอากร (ตามที่ระบบคำนวณจากค่าที่กรอก)

บัญชีอัตราอากรกำหนดให้ผู้ให้กู้เป็นผู้เสียอากร ทางปฏิบัติมักตกลงให้ใครเป็นผู้ออกเงินก็ได้ แต่ต้องปิดให้ครบและขีดฆ่าในวันลงนาม หรือชำระอากรเป็นตัวเงินผ่านระบบ e-Stamp เมื่อทำสัญญาด้วยลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ สัญญาที่ปิดอากรไม่ครบใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียอากรพร้อมเงินเพิ่ม ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 118

การกู้ยืมเงินเกิน 2,000 บาท ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้กู้จึงฟ้องบังคับได้ และผู้กู้จะอ้างว่าชำระแล้วได้ต่อเมื่อมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ให้กู้ หรือได้เวนคืนสัญญา ตาม ป.พ.พ. มาตรา 653 ข้อ 9 จึงให้ผู้ให้กู้ออกหลักฐานการรับชำระทุกงวด ใบแจ้งค่าจ้างที่แสดงยอดหักแยกรายการใช้เป็นหลักฐานได้ ให้ทั้งสองฝ่ายเก็บไว้จนชำระครบ

ดอกเบี้ยเงินกู้ห้ามเกินร้อยละ 15 ต่อปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 654 การเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา รวมถึงการแฝงเป็นค่าธรรมเนียมหรือค่าบริการ เป็นความผิดอาญาตาม พ.ร.บ.ห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 มาตรา 4 ข้อ 3.2 จึงห้ามเก็บเงินอื่นนอกจากดอกเบี้ย และห้ามดอกเบี้ยทบต้นตามมาตรา 655 เมื่อผิดนัด ดอกเบี้ยผิดนัดตามมาตรา 224 คิดได้เฉพาะจากต้นเงินของงวดที่ผิดนัดตามมาตรา 224/1 ข้อตกลงที่ให้คิดจากยอดหนี้ทั้งหมดเป็นโมฆะ

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 ห้ามหักค่าจ้าง เว้นแต่ 5 กรณี กรณีที่เกี่ยวกับเงินกู้คือ (3) หนี้สหกรณ์ออมทรัพย์ หรือหนี้ที่เป็นไปเพื่อสวัสดิการที่เป็นประโยชน์ต่อลูกจ้างฝ่ายเดียว โดยได้รับความยินยอมล่วงหน้าจากลูกจ้าง และการหักแต่ละกรณีห้ามเกินร้อยละ 10 รวมทุกกรณีไม่เกิน 1 ใน 5 ของเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับ เว้นแต่ลูกจ้างยินยอม

เงินกู้ที่นายจ้างคิดดอกเบี้ยอาจไม่ถือว่าเป็น «สวัสดิการที่เป็นประโยชน์ต่อลูกจ้างฝ่ายเดียว» ถ้าไม่เข้าช่องนี้ นายจ้างหักค่าจ้างเพื่อชำระหนี้นี้ไม่ได้แม้ลูกจ้างยินยอม ข้อ 5.2 จึงกำหนดให้โอนชำระเองเมื่อหักไม่ได้ ถ้าต้องการหักค่าจ้างอย่างปลอดภัย ให้พิจารณาทำเป็นเงินกู้สวัสดิการที่ไม่มีดอกเบี้ยหรือดอกเบี้ยต่ำตามระเบียบของบริษัทแทน

ความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือเฉพาะและให้ลูกจ้างลงลายมือชื่อ ตามมาตรา 77 ไม่ใช่ประโยคหนึ่งในใบสมัครงานหรือข้อบังคับ ตัวอย่างข้อความหนังสือยินยอม (ทำแยกหนึ่งแผ่น แนบท้ายสัญญา):

ข้าพเจ้า … ตำแหน่ง … ยินยอมให้ … หักค่าจ้างของข้าพเจ้าในแต่ละงวดการจ่ายค่าจ้าง งวดละไม่เกิน … และไม่เกินร้อยละ … ของค่าจ้างในงวดนั้น เพื่อชำระหนี้ตามสัญญากู้ยืมเงินของพนักงานลงวันที่ … จนกว่าจะชำระครบ ทั้งนี้ เท่าที่กฎหมายคุ้มครองแรงงานอนุญาต ข้าพเจ้าเพิกถอนความยินยอมนี้ได้โดยแจ้งเป็นหนังสือ

นายจ้างที่หักค่าจ้างโดยไม่มีสิทธิตามมาตรา 76 ต้องคืนเงินที่หักพร้อมดอกเบี้ย และมีโทษตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานสัญญานี้เลือกให้ผู้กู้โอนชำระเอง ไม่หักค่าจ้าง ซึ่งปลอดภัยที่สุดสำหรับเงินกู้ที่คิดดอกเบี้ย เพราะ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 76 ห้ามหักค่าจ้างเว้นแต่กรณีที่กำหนด และความยินยอมให้หักต้องทำเป็นหนังสือเฉพาะตามมาตรา 77 ถ้าภายหลังต้องการหักค่าจ้าง ให้ทำหนังสือยินยอมแยกและตรวจว่าหนี้นี้เข้ากรณีที่กฎหมายอนุญาตก่อน นายจ้างที่หักค่าจ้างโดยไม่มีสิทธิต้องคืนเงินพร้อมดอกเบี้ยและมีโทษตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน

• หนี้ไม่ถึงกำหนดทั้งหมดเพียงเพราะออกจากงาน (ข้อ 2.3, 7.3) ส่วนที่เหลือผ่อนต่อตามตารางเดิมโดยโอนเงิน ผู้ให้กู้เรียกทั้งหมดได้เฉพาะเมื่อผิดนัดสองงวดติดต่อกันและไม่ชำระภายใน 30 วันหลังได้รับหนังสือ (ข้อ 6.2)
• หักจากค่าชดเชยหรือเงินอื่นต้องได้รับความยินยอมเป็นหนังสือในวันที่ออก (ข้อ 7.2) ความยินยอมที่ลงไว้ล่วงหน้าในสัญญานี้ไม่พอ และแนวคำพิพากษาเรื่องหักกลบค่าชดเชยกับหนี้ของลูกจ้างควรตรวจกับทนายก่อนทำ
• ส่งหนังสือแจ้งยอดหนี้คงเหลือภายใน 7 วันนับแต่วันพ้นสภาพ (ข้อ 7.1) ไปที่อีเมลหรือที่อยู่ที่ผู้กู้แจ้ง

นายจ้างที่ให้ลูกจ้างกู้เป็นครั้งคราวโดยทั่วไปไม่ใช่ผู้ให้สินเชื่อเป็นทางการค้าปกติตามนิยามใน พ.ร.บ.การทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 มาตรา 3 แต่ถ้านายจ้างให้กู้เป็นปกติธุระหรือจ้างบริษัททวงถามหนี้ พ.ร.บ.นั้นใช้บังคับเต็มที่ รวมถึงข้อห้ามทวงถามโดยเปิดเผยเรื่องหนี้ต่อบุคคลอื่นตามมาตรา 11 ข้อ 6.3 และข้อ 8 จึงวางมาตรฐานนั้นไว้ตั้งแต่ต้น การประจานหนี้ของลูกจ้างต่อเพื่อนร่วมงานยังอาจเป็นการเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลโดยไม่มีฐานตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 24 และนายจ้างต้องมีมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูลการเงินลูกจ้างตามมาตรา 37

ประกาศคณะกรรมการว่าด้วยสัญญา เรื่องให้ธุรกิจการให้กู้ยืมเงินเพื่อผู้บริโภคเป็นธุรกิจที่ควบคุมสัญญา พ.ศ. 2565 ใช้กับผู้ประกอบธุรกิจให้กู้ยืมเงินตามนิยามในข้อ 3 นายจ้างที่ให้ลูกจ้างกู้เป็นสวัสดิการเป็นครั้งคราวโดยปกติไม่อยู่ในนิยามนั้น แต่ถ้านายจ้างปล่อยกู้เป็นธุรกิจ ต้องตรวจประกาศและใบอนุญาตก่อน

ดอกเบี้ยที่ผู้ให้กู้ได้รับเป็นรายได้ของผู้ให้กู้ นิติบุคคลต้องรวมเป็นรายได้ในการคำนวณภาษี ถ้าผู้ให้กู้ให้กู้ยืมเป็นปกติธุระอาจมีภาษีธุรกิจเฉพาะด้วย ให้ตรวจกับผู้สอบบัญชีหรือกรมสรรพากร

• ตารางผ่อนชำระแสดงต้นเงิน ดอกเบี้ย และยอดคงเหลือทุกงวด (ข้อ 4.3)
• หลักฐานการโอนเงินกู้เข้าบัญชีของผู้กู้ (ข้อ 1.2)
• หนังสือยินยอมให้หักค่าจ้างที่ผู้กู้ลงลายมือชื่อแยกต่างหาก (ข้อ 5.1)
• สำเนาบัตรประชาชนของผู้กู้ และหนังสือรับรองนิติบุคคลของผู้ให้กู้ (ถ้าเป็นนิติบุคคล)

ทำสองฉบับ ผู้ให้กู้เก็บต้นฉบับที่ปิดอากรครบ ผู้กู้เก็บคู่ฉบับ ลงนามทุกหน้า โอนเงินกู้ในวันลงนามให้ตรงกับวันที่ในสัญญา และเมื่อชำระครบให้คืนต้นฉบับหรือออกหนังสือยืนยันหนี้ระงับให้ผู้กู้ภายใน 15 วัน (ข้อ 9.3)

เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-5820B7 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ