ร่างกฎหมาย — ยังไม่มีผลใช้บังคับ
เนื้อหาหน้านี้สรุปจากร่างที่อยู่ระหว่างการพิจารณา ถ้อยคำและเลขมาตราอาจเปลี่ยนก่อนประกาศใช้ กฎหมายที่ใช้บังคับวันนี้คือ พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฉบับใหม่ เปลี่ยนอะไรบ้างสำหรับคนที่เซ็นสัญญาออนไลน์
สารบัญ
ร่างนี้ยังไม่ใช่กฎหมาย วันนี้สัญญาที่ลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์ยังอยู่ใต้ พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ถ้าร่างผ่าน จะยกเลิกฉบับ 2544 ทั้งฉบับ รับรองตราประทับอิเล็กทรอนิกส์ของนิติบุคคล และให้ฝ่ายที่โต้แย้งข้อมูลที่ทำด้วยวิธีที่เชื่อถือได้เป็นฝ่ายต้องพิสูจน์ โดยมีผลเมื่อพ้น 180 วันนับแต่ประกาศ สัญญาที่ลงนามถูกต้องตามกฎหมายเดิมไม่ต้องทำใหม่
| สถานะ | ร่าง — ยังไม่มีผลใช้บังคับ · ผู้เสนอยื่นต่อสภาผู้แทนราษฎรแล้ว และสภาเปิดรับฟังความคิดเห็น · ยังยืนยันไม่ได้ว่าสภารับหลักการแล้วหรือไม่ (ตรวจ 1 ต.ค. 2569) |
|---|---|
| ผู้เสนอ | นายศุภชัย ใจสมุทร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกับคณะ |
| ร่างอีกฉบับ | คณะรัฐมนตรีมีร่างกฎหมายเรื่องเดียวกันแยกต่างหาก แถลงเมื่อ 29 ก.ย. 2569 (https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/33/iid/546214) |
| ถ้าผ่าน มีผลเมื่อไร | เมื่อพ้น 180 วันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (ร่างมาตรา 2) |
| กฎหมายที่ใช้อยู่วันนี้ | พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ถึงฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562) |
ร่างนี้คืออะไร และตอนนี้อยู่ขั้นไหน
ร่างพระราชบัญญัติธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. .... เป็นร่างที่ นายศุภชัย ใจสมุทร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกับคณะ เสนอต่อสภาผู้แทนราษฎร ร่างมาตรา 3 ยกเลิก พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมอีกสามฉบับทั้งหมด แล้ววางกติกาใหม่ทั้งชุด
สถานะที่ยืนยันได้จากตัวเอกสารคือ ผู้เสนอยื่นร่างต่อสภาแล้ว และสภาเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างนี้ ส่วนสภารับหลักการแล้วหรือยัง เรายังหาแหล่งทางการยืนยันไม่ได้
รัฐบาลก็มีร่างกฎหมายเรื่องเดียวกันอีกฉบับหนึ่ง ซึ่งรองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีแถลงเมื่อ 29 กันยายน 2569 (ข่าวกรมประชาสัมพันธ์) สาระที่แถลงคล้ายกับร่างฉบับนี้มาก แต่ฉบับที่ผ่านสภาจริงอาจเป็นฉบับใดฉบับหนึ่ง หรือเป็นฉบับที่รวมกันแล้ว ถ้อยคำและเลขมาตราในบทความนี้มาจากร่างของ ส.ส. จึงอาจไม่ตรงกับกฎหมายที่ประกาศจริง
ผู้เสนอให้เหตุผลว่าอย่างไร
ตามบันทึกหลักการและเหตุผลของร่าง ผู้เสนอเห็นว่ากฎหมายปัจจุบัน «ไม่สอดคล้องกับสภาพกาลที่เปลี่ยนแปลงไป» เพราะเทคโนโลยีพัฒนาเร็ว และองค์การสหประชาชาติได้พัฒนากฎหมายแม่แบบขึ้นใหม่หลายฉบับ จึงต้องปรับกฎหมายให้ทันมาตรฐานระหว่างประเทศ เพื่อ «สร้างความน่าเชื่อถือให้แก่การทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์»
ร่างมาตรา 4 เขียนวัตถุประสงค์ไว้ตรง ๆ ว่าให้ใช้ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ «เป็นหลัก» แทนเอกสารกระดาษ แต่ «มิได้ห้ามการทำธุรกรรมเป็นเอกสารในรูปแบบเดิม» — สัญญากระดาษที่เซ็นด้วยปากกายังใช้ได้เหมือนเดิม
สิ่งที่ร่างเสนอให้เปลี่ยน — เฉพาะเรื่องที่กระทบคนเซ็นสัญญา
- ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ — ถ้าลงด้วยวิธีการที่เชื่อถือได้ หรือวิธีที่สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) ประกาศกำหนด ให้ถือว่าลงลายมือชื่อตามกฎหมายแล้ว (ร่างมาตรา 20) นิยามใหม่รวมถึง «ข้อมูลชีวภาพ» ด้วย (ร่างมาตรา 8)
- ตราประทับอิเล็กทรอนิกส์ของบริษัท — เรื่องใหม่ที่กฎหมายปัจจุบันไม่มีบทเฉพาะ ถ้ากฎหมายกำหนดให้ต้องประทับตรานิติบุคคล การประทับตราประทับอิเล็กทรอนิกส์ด้วยวิธีที่เชื่อถือได้ให้ถือว่าประทับตราแล้ว (ร่างมาตรา 21)
- ใครต้องพิสูจน์ — ในศาล ถ้าข้อมูลทำด้วยวิธีที่เชื่อถือได้ หรือวิธีที่ สพธอ. ประกาศ ยืนยัน หรือรับรอง ฝ่ายที่โต้แย้งความน่าเชื่อถือต้องเป็นผู้พิสูจน์และออกค่าใช้จ่าย (ร่างมาตรา 12)
- ต้นฉบับ — เอกสารที่ทำเป็นไฟล์ตั้งแต่แรกด้วยวิธีที่เชื่อถือได้ มีสถานะเป็นต้นฉบับ (ร่างมาตรา 15) เอกสารกระดาษที่แปลงเป็นไฟล์ครบถ้วนถูกต้องก็นับเป็นต้นฉบับ (ร่างมาตรา 16) และสิ่งพิมพ์ออกที่ตรวจย้อนกลับได้ใช้เป็นพยานในศาลได้เสมือนต้นฉบับ (ร่างมาตรา 17)
- อากรแสตมป์ — เอกสารที่ทำเป็นข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ถ้าชำระอากรทางอิเล็กทรอนิกส์ตามหลักเกณฑ์ที่กรมสรรพากรประกาศ ให้ถือว่าปิดอากรบริบูรณ์ (ร่างมาตรา 22) กฎหมายปัจจุบันก็มีหลักคล้ายกันอยู่แล้วใน พ.ร.บ. 2544 มาตรา 8 วรรคสอง
- แทนไปรษณีย์ลงทะเบียน — ถ้ากฎหมายบังคับให้ส่งไปรษณีย์ลงทะเบียน การส่งด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้และตรวจสอบวันเวลา ผู้ส่ง ผู้รับได้ ถือว่าส่งตามกฎหมายแล้ว (ร่างมาตรา 19)
- อีเมลถึงเมื่อไร — ถ้าผู้รับกำหนดที่อยู่อีเมลไว้ ให้ถือว่าได้รับเมื่อผู้รับอาจเรียกดูได้ ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นเวลาที่อีเมลเข้าที่อยู่นั้น (ร่างมาตรา 36) คู่สัญญาตกลงเป็นอย่างอื่นได้
- กดผิดในระบบอัตโนมัติ — บุคคลธรรมดาที่กรอกข้อมูลผิดในระบบของอีกฝ่ายซึ่งไม่มีช่องให้แก้ ขอเพิกถอนส่วนที่ผิดได้ ถ้าแจ้งทันทีที่รู้และยังไม่ได้ใช้ประโยชน์จากสินค้าหรือบริการ (ร่างมาตรา 42) ข้อนี้ ตกลงยกเว้นในสัญญาไม่ได้ (ร่างมาตรา 43)
- ร่างไม่ใช้กับบางเรื่อง — พระราชกฤษฎีกาอาจยกเว้นเรื่องที่กฎหมายกำหนดให้ต้องไปแสดงตนหรือแสดงเจตนาต่อหน้าเจ้าพนักงาน และเรื่องที่โดยสภาพยังไม่สมควรทำทางอิเล็กทรอนิกส์ (ร่างมาตรา 5) — สัญญาที่ต้องจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินจึงอาจยังต้องไปทำต่อหน้าเจ้าพนักงานเหมือนเดิม
เทียบกับกฎหมายที่ใช้อยู่ (พ.ร.บ. 2544)
| เรื่อง | ใช้อยู่วันนี้ (2544) | ร่างใหม่ |
|---|---|---|
| ชื่อกฎหมาย | พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 | พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. .... |
| ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ | มาตรา 9 และเกณฑ์ลายมือชื่อที่เชื่อถือได้ในมาตรา 26 | ร่างมาตรา 20 · มาตรฐานให้ สพธอ. ประกาศ ยืนยัน หรือรับรอง (ร่างมาตรา 26) |
| ตราประทับของบริษัท | ไม่มีบทเฉพาะ | ร่างมาตรา 21 |
| ภาระการพิสูจน์ | วิธีการแบบปลอดภัยตามพระราชกฤษฎีกาได้รับข้อสันนิษฐาน (มาตรา 25) | ผู้โต้แย้งต้องพิสูจน์และออกค่าใช้จ่าย (ร่างมาตรา 12) |
| อากรแสตมป์ทางอิเล็กทรอนิกส์ | มาตรา 8 วรรคสอง (หลักเกณฑ์ของหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง) | ร่างมาตรา 22 (หลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร) |
| เวลาที่อีเมลถึง | เมื่อเข้าสู่ระบบข้อมูลของผู้รับ (มาตรา 23) | เมื่อผู้รับอาจเรียกดูได้ ณ ที่อยู่ที่กำหนด (ร่างมาตรา 36) |
| สถานที่ส่งและรับ | ที่ทำการงาน (มาตรา 24) | ภูมิลำเนา (ร่างมาตรา 37) |
| มีผลหลังประกาศ | 120 วัน | 180 วัน |
ถ้าคุณเซ็นสัญญาออนไลน์ ตอนนี้ควรทำอะไร
- ไม่ต้องทำสัญญาใหม่ — สัญญาที่ลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์ถูกต้องตาม พ.ร.บ. 2544 มีผลอยู่แล้ว ร่างนี้ไม่ได้ทำให้สัญญาเดิมเสียไป
- เลือกวิธีลงนามที่ตรวจย้อนได้ — ทั้งกฎหมายปัจจุบันและร่างให้น้ำหนักกับวิธีที่เชื่อถือได้ ถ้าร่างผ่าน การใช้บริการที่ สพธอ. รับรองจะทำให้ภาระการพิสูจน์ไปอยู่ที่ฝ่ายที่โต้แย้ง
- เก็บไฟล์ที่ลงนามแล้วพร้อมหลักฐานการลงนาม (อีเมลยืนยัน รายงานการลงนามของแพลตฟอร์ม) ไว้ในที่ที่เปิดดูได้ภายหลัง
- ระบุอีเมลสำหรับรับคำบอกกล่าวไว้ในสัญญา — ทั้งกฎหมายเดิมและร่างใช้ที่อยู่ที่กำหนดไว้เป็นหลักในการนับเวลาที่ได้รับ
- สัญญาที่ต้องจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงาน (เช่น ซื้อขายที่ดิน จำนอง) ยังต้องไปทำตามแบบที่กฎหมายกำหนด อย่าคิดว่าเซ็นออนไลน์แทนได้
สัญญาบนเว็บนี้ได้รับผลอย่างไร
ข้อความเรื่องการลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์และคู่ฉบับในแบบฟอร์มของเราใช้ได้ทั้งภายใต้กฎหมายปัจจุบันและภายใต้ร่าง เรายังไม่แก้ถ้อยคำสัญญาใดตามร่าง เพราะร่างยังไม่มีผลและอาจถูกแก้ในสภา เมื่อกฎหมายประกาศจริง เราจะเทียบกับราชกิจจานุเบกษาแล้วปรับชื่อกฎหมาย เลขมาตราที่อ้าง และคำอธิบายเรื่องอากรแสตมป์ในแบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง
ที่มาและผู้รับผิดชอบ
สรุปจากตัวร่างที่เสนอต่อสภาผู้แทนราษฎรและเอกสารประกอบการรับฟังความคิดเห็นของสภา · ผู้รับผิดชอบเว็บไซต์ ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ · เป็นบทสรุปของร่าง ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย และยังไม่มีตัวบทที่ประกาศใช้ให้เทียบ · ทะเบียนบทความ OKC-EA6CEB
คำถามที่พบบ่อย
ร่าง พ.ร.บ.ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฉบับใหม่ใช้บังคับแล้วหรือยัง
ยัง เป็นร่างที่เสนอต่อสภาผู้แทนราษฎรและอยู่ระหว่างรับฟังความคิดเห็น ถ้าผ่านและประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว จะมีผลเมื่อพ้น 180 วันนับแต่วันประกาศ ระหว่างนี้ใช้ พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544
ถ้าร่างผ่าน สัญญาที่เซ็นออนไลน์ไปแล้วต้องทำใหม่ไหม
ไม่ต้อง สัญญาที่ลงนามถูกต้องตามกฎหมายในวันที่ลงนามมีผลอยู่แล้ว ร่างนี้เปลี่ยนกติกาสำหรับอนาคต
ร่างใหม่รับรองตราประทับบริษัทแบบอิเล็กทรอนิกส์ไหม
รับรอง ร่างมาตรา 21 ให้การประทับตราประทับอิเล็กทรอนิกส์ด้วยวิธีที่เชื่อถือได้ถือเป็นการประทับตราของนิติบุคคลตามกฎหมาย แต่ยังเป็นร่าง
ถ้าอีกฝ่ายอ้างว่าไม่ได้เซ็นสัญญาอิเล็กทรอนิกส์ ใครต้องพิสูจน์
ตามร่างมาตรา 12 ถ้าใช้วิธีที่เชื่อถือได้หรือวิธีที่ สพธอ. ประกาศ ยืนยัน หรือรับรอง ฝ่ายที่โต้แย้งต้องพิสูจน์และออกค่าใช้จ่าย ส่วนวันนี้ยังใช้หลักตาม พ.ร.บ. 2544
สัญญาเช่าหรือสัญญากู้ที่ทำเป็นไฟล์ ต้องติดอากรแสตมป์อย่างไร
วันนี้ชำระอากรทางอิเล็กทรอนิกส์ได้ตาม พ.ร.บ. 2544 มาตรา 8 วรรคสอง และระบบ e-Stamp ของกรมสรรพากร ร่างมาตรา 22 ย้ายหลักเดียวกันไปอยู่ใต้หลักเกณฑ์ที่กรมสรรพากรประกาศ
ซื้อขายที่ดินเซ็นออนไลน์ได้หรือไม่ถ้าร่างผ่าน
ยังสรุปไม่ได้ ร่างมาตรา 5 ให้พระราชกฤษฎีกายกเว้นเรื่องที่ต้องแสดงตนหรือแสดงเจตนาต่อหน้าเจ้าพนักงานได้ ต้องรอดูพระราชกฤษฎีกา
กฎหมายที่อ้างถึงในบทความนี้
ถ้อยคำด้านล่างคัดจากตัวบท 4 มาตรา — ใช้อ้างอิงได้ แต่หากต้องใช้ในชั้นศาล ควรตรวจกับราชกิจจานุเบกษาฉบับทางการอีกครั้ง
พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 7
ห้ามมิให้ปฏิเสธความมีผลผูกพันและการบังคับใช้ทางกฎหมายของข้อความใดเพียงเพราะเหตุที่ข้อความนั้นอยู่ในรูปของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์
พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562)
พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 8
ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งมาตรา 9 ในกรณีที่กฎหมายกำหนดให้การใดต้องทำเป็นหนังสือ มีหลักฐานเป็นหนังสือหรือมีเอกสารมาแสดง หรือกำหนดผลทางกฎหมาย กรณีไม่ทำเป็นหนังสือ ไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่มีเอกสารมาแสดง ถ้าได้มีการจัดทำข้อความขึ้นเป็นข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่สามารถเข้าถึงและนำกลับมาใช้ได้โดยความหมาย ไม่เปลี่ยนแปลง ให้ถือว่าข้อความนั้นได้ทำเป็นหนังสือ มีหลักฐานเป็นหนังสือหรือมีเอกสาร มาแสดงตามที่กฎหมายกำหนด
พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562)
พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 9
ในกรณีที่กฎหมายกำหนดให้มีการลงลายมือชื่อ หรือกำหนดผลทางกฎหมาย กรณีที่ไม่มีการลงลายมือชื่อไว้ ให้ถือว่าได้มีการลงลายมือชื่อแล้ว ถ้า (1) ใช้วิธีการที่สามารถระบุตัวเจ้าของลายมือชื่อ และสามารถแสดงเจตนาของเจ้าของลายมือชื่อเกี่ยวกับข้อความในข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ และ (2) ใช้วิธีการในลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังต่อไปนี้ (ก) วิธีการที่เชื่อถือได้โดยเหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของการสร้างหรือส่งข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ โดยคำนึงถึงพฤติการณ์แวดล้อมทั้งปวง รวมถึงข้อตกลงใด ๆ ที่เกี่ยวข้อง หรือ (ข) วิธีการอื่นใดที่สามารถยืนยันตัวเจ้าของลายมือชื่อและสามารถแสดงเจตนาของเจ้าของลายมือชื่อ ตาม (1) ได้ด้วยวิธีการนั้นเองหรือประกอบกับพยานหลักฐานอื่น
พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562)
พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 26
ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่มีลักษณะดังต่อไปนี้ให้ถือว่าเป็นลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้ (1) ข้อมูลสำหรับใช้สร้างลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์นั้นได้เชื่อมโยงไปยังเจ้าของลายมือชื่อ โดยไม่เชื่อมโยงไปยังบุคคลอื่นภายใต้สภาพที่นำมาใช้ (2) ในขณะสร้างลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์นั้น ข้อมูลสำหรับใช้สร้างลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์อยู่ภายใต้การควบคุมของเจ้าของลายมือชื่อโดยไม่มีการควบคุมของบุคคลอื่น (3) การเปลี่ยนแปลงใด ๆ ที่เกิดแก่ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ นับแต่เวลาที่ได้สร้างขึ้นสามารถจะตรวจพบได้ (4) ในกรณีที่กฎหมายกำหนดให้การลงลายมือชื่อเป็นไปเพื่อรับรองความครบถ้วนและไม่มีการเปลี่ยนแปลงของข้อความ การเปลี่ยนแปลงใดแก่ข้อความนั้นสามารถตรวจพบได้นับแต่เวลาที่ลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์
พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 4 พ.ศ. 2562)