สัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษา ต้องมีอะไรบ้าง
เอกชนจ้างสถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษาโครงการ โดยมีขอบข่ายงาน (TOR) และงวดจ่าย · เป็นจ้างทำของตามแนวสรรพากร — สถาบันต้องติดอากร 1/1,000
| ใช้เมื่อ | บริษัทจ้างมหาวิทยาลัยศึกษาความเป็นไปได้ ออกแบบระบบ วางแผนผังโรงงาน |
|---|---|
| อากรแสตมป์ | สัญญาจ้างที่ปรึกษาเป็นการรับทำงานให้โดยมุ่งผลสำเร็จของงาน กรมสรรพากรวินิจฉัยว่าเข้าลักษณะ จ้างทำของ (หนังสือที่ กค 0702/8091 ลงวันที่ 8 ก.ย. 2558) จึงต้องติดอากร 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ของค่าจ้าง (…) ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4 — ที่ปรึกษา (ผู้รับจ้าง) เป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า · คู่ฉบับ 5 บาท (ลักษณะ 23) ค่าจ้างตั้งแต่ 1,000,000 บาทขึ้นไป หรือรัฐบาล/องค์การของรัฐบาลเป็นผู้ว่าจ้าง ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากร (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3)) ไม่ติดอากร ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียครบ (ประมวลรัษฎากร ม.118) และอาจโดนเงินเพิ่ม 2–6 เท่า (ม.113, 114) |
| ภาษี | ค่าจ้าง ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม — ถ้าที่ปรึกษาจดทะเบียน VAT ต้องออกใบกำกับภาษีบวก 7% ผู้ว่าจ้างนิติบุคคลหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% จากค่าจ้างและออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ |
| มาตราที่อ้าง | ป.พ.พ. ม.587, 595–601, 193/34 · ประมวลรัษฎากร ม.113, 114, 118 · บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4, 7, 23 · ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3) |
| ค่าใช้แบบฟอร์มบนเว็บนี้ | 349 บาท |
ใช้สัญญาฉบับนี้เมื่อไร
- บริษัทจ้างมหาวิทยาลัยศึกษาความเป็นไปได้ ออกแบบระบบ วางแผนผังโรงงาน
- งานต้องอาศัยความรู้เฉพาะทางของอาจารย์/ผู้เชี่ยวชาญ
- มีผนวก TOR แผนเวลา และค่าจ้างครบ
จุดที่พลาดบ่อยและต้องระวัง
- เป็นจ้างทำของตามแนวสรรพากร — สถาบันต้องติดอากร 1/1,000
- ข้อ 5.2 ที่ปรึกษาชดใช้ความเสียหายโดยไม่มีเพดาน — ต่อรองหรือทำประกันวิชาชีพ
- ลิขสิทธิ์ผลงานเป็นของผู้ว่าจ้างทั้งหมด — อาจารย์นำไปตีพิมพ์ไม่ได้ถ้าไม่ขอ
- ห้ามรับค่านายหน้าจากผู้ขายที่แนะนำให้ผู้ว่าจ้างใช้
- งานนอก TOR เรียกให้ทำเพิ่มโดยไม่จ่ายเพิ่มไม่ได้ — TOR จึงต้องละเอียด
กรณีที่ไม่ควรใช้ฉบับนี้
- งานที่มีผลผลิตเป็นชิ้นงาน — ใช้สัญญาจ้างทำของ
- งานวิจัยที่ต้องมีกระบวนการทดลอง — ใช้สัญญาจ้างทำวิจัย
อากรแสตมป์
สัญญาจ้างที่ปรึกษาเป็นการรับทำงานให้โดยมุ่งผลสำเร็จของงาน กรมสรรพากรวินิจฉัยว่าเข้าลักษณะ จ้างทำของ (หนังสือที่ กค 0702/8091 ลงวันที่ 8 ก.ย. 2558) จึงต้องติดอากร 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ของค่าจ้าง (…) ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4 — ที่ปรึกษา (ผู้รับจ้าง) เป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า · คู่ฉบับ 5 บาท (ลักษณะ 23)
- ค่าจ้างตั้งแต่ 1,000,000 บาทขึ้นไป หรือรัฐบาล/องค์การของรัฐบาลเป็นผู้ว่าจ้าง ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากร (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3))
- ไม่ติดอากร ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียครบ (ประมวลรัษฎากร ม.118) และอาจโดนเงินเพิ่ม 2–6 เท่า (ม.113, 114)
ภาษี
- ค่าจ้าง «ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม» — ถ้าที่ปรึกษาจดทะเบียน VAT ต้องออกใบกำกับภาษีบวก 7%
- ผู้ว่าจ้างนิติบุคคลหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% จากค่าจ้างและออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ
กฎหมายที่ใช้กับสัญญานี้
- จ้างทำของ (ป.พ.พ. ม.587) — จ้างที่ปรึกษาคือจ้างบริการทางวิชาการที่อาศัยความรู้ความชำนาญเพื่อให้ได้ผลสำเร็จตามขอบเขตงาน (TOR) ที่ผู้ว่าจ้างกำหนด — ผนวก 1 (ขอบข่ายงาน) จึงสำคัญที่สุด งานที่ไม่อยู่ใน TOR เรียกให้ทำเพิ่มโดยไม่จ่ายเพิ่มไม่ได้
- ความรับผิดในความชำรุดบกพร่องของงาน (ม.595–600) · ฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่ที่ปรากฏ (ม.601) · อายุความค่าจ้าง 2 ปี (ม.193/34)
ข้อสัญญาที่ควรรู้ก่อนลงนาม
- ข้อ 5.2 ให้ที่ปรึกษาชดใช้ความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง รวมทั้งความเสียหายเกี่ยวเนื่องที่คาดเห็นได้ ไม่มีเพดาน — ที่ปรึกษาควรต่อรองเพดานความรับผิดไม่เกินค่าจ้างตามสัญญา หรือทำประกันภัยวิชาชีพ
- ข้อ 6(ก) ผู้ว่าจ้างเลิกสัญญาได้ถ้าที่ปรึกษาแก้ไขไม่ «พอใจ» ภายในกำหนด — เป็นดุลพินิจฝ่ายเดียว ควรตั้งวันแก้ไขให้พอ (15–30 วัน) และเก็บหลักฐานการแก้ไขทุกครั้ง
- ข้อ 6(ข) เลิกสัญญาได้ทันทีเมื่อ «มีเหตุให้เชื่อได้ว่า» เสร็จไม่ทัน — ที่ปรึกษาควรรายงานความคืบหน้าเป็นหนังสือสม่ำเสมอ
- ข้อ 7.2–7.3 ห้ามที่ปรึกษารับค่านายหน้า ส่วนลด หรือผลประโยชน์จากผู้ขายวัสดุ/สิทธิบัตรที่แนะนำให้ผู้ว่าจ้างใช้ — ฝ่าฝืนเป็นผิดสัญญา
- ข้อ 7.4–7.5 ผลงานและลิขสิทธิ์ตกเป็นของผู้ว่าจ้างทั้งหมด — ถ้าสถาบันต้องการนำผลงานไปเผยแพร่ทางวิชาการหรือใช้สอน ต้องขอเป็นหนังสือก่อน หรือแก้ข้อนี้ก่อนลงนาม
เอกสารแนบท้าย
- ผนวก 1 ขอบข่ายงาน (TOR) · ผนวก 2 แผนเวลา · ผนวก 3 ค่าจ้างและงวดจ่าย — ต้องแนบครบทั้ง 3 เพราะข้อ 3 อ้างถึงผนวก 3 โดยตรง
- ฝ่ายผู้ว่าจ้าง: หนังสือรับรอง + หนังสือมอบอำนาจ (ถ้ามี · ติดอากร 10/30 บาท) หรือสำเนาบัตรประชาชน
- ฝ่ายสถาบัน: สำเนาคำสั่งแต่งตั้ง/หนังสือมอบอำนาจ · รายชื่อบุคลากรที่จะปฏิบัติงาน (ข้อ 7.7)
วันลงนาม
- 2 ฉบับ ข้อความตรงกัน · ประทับตรา (ถ้ามี) · พยาน 2 คน · ลงลายมือชื่อกำกับทุกหน้าและทุกหน้าของผนวก
- ติดอากรและขีดฆ่าในวันลงนาม
ผู้เขียนและผู้ตรวจทาน
เขียนและตรวจทานโดย ภูวรา ครอบตะคุ ทนายความ (ใบอนุญาต 477/2558) · เนติบัณฑิตไทย · น.ม. กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและสารสนเทศ — การเลือกประเด็น การจัดหมวด และคำอธิบายในบทความนี้เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้เขียน ส่วนตัวบทกฎหมายที่ยกมาไม่มีลิขสิทธิ์และตรวจกับราชกิจจานุเบกษาได้เสมอ · ทะเบียนบทความ OKC-438D89 · หากนำไปใช้ต่อ โปรดระบุชื่อผู้เขียนและลิงก์ต้นฉบับ
คำถามที่พบบ่อย
สัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษา ต้องติดอากรแสตมป์ไหม
สัญญาจ้างที่ปรึกษาเป็นการรับทำงานให้โดยมุ่งผลสำเร็จของงาน กรมสรรพากรวินิจฉัยว่าเข้าลักษณะ จ้างทำของ (หนังสือที่ กค 0702/8091 ลงวันที่ 8 ก.ย. 2558) จึงต้องติดอากร 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาทหรือเศษของ 1,000 บาท ของค่าจ้าง (…) ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะ 4 — ที่ปรึกษา (ผู้รับจ้าง) เป็นผู้เสียอากรและขีดฆ่า · คู่ฉบับ 5 บาท (ลักษณะ 23) ค่าจ้างตั้งแต่ 1,000,000 บาทขึ้นไป หรือรัฐบาล/องค์การของรัฐบาลเป็นผู้ว่าจ้าง ต้องชำระอากรเป็นตัวเงินที่สรรพากร (ประกาศอธิบดีฯ ฉบับที่ 37 ข้อ 2(3)) ไม่ติดอากร ใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้จนกว่าจะเสียครบ (ประมวลรัษฎากร ม.118) และอาจโดนเงินเพิ่ม 2–6 เท่า (ม.113, 114)
สัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษา เสียภาษีอะไรบ้าง
ค่าจ้าง ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม — ถ้าที่ปรึกษาจดทะเบียน VAT ต้องออกใบกำกับภาษีบวก 7% ผู้ว่าจ้างนิติบุคคลหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% จากค่าจ้างและออกหนังสือรับรอง 50 ทวิ
ใช้สัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษาตอนไหน
บริษัทจ้างมหาวิทยาลัยศึกษาความเป็นไปได้ ออกแบบระบบ วางแผนผังโรงงาน · งานต้องอาศัยความรู้เฉพาะทางของอาจารย์/ผู้เชี่ยวชาญ · มีผนวก TOR แผนเวลา และค่าจ้างครบ
ทำสัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษาต้องระวังอะไร
เป็นจ้างทำของตามแนวสรรพากร — สถาบันต้องติดอากร 1/1,000 · ข้อ 5.2 ที่ปรึกษาชดใช้ความเสียหายโดยไม่มีเพดาน — ต่อรองหรือทำประกันวิชาชีพ · ลิขสิทธิ์ผลงานเป็นของผู้ว่าจ้างทั้งหมด — อาจารย์นำไปตีพิมพ์ไม่ได้ถ้าไม่ขอ · ห้ามรับค่านายหน้าจากผู้ขายที่แนะนำให้ผู้ว่าจ้างใช้ · งานนอก TOR เรียกให้ทำเพิ่มโดยไม่จ่ายเพิ่มไม่ได้ — TOR จึงต้องละเอียด
กรณีไหนที่ไม่ควรใช้สัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษา
งานที่มีผลผลิตเป็นชิ้นงาน — ใช้สัญญาจ้างทำของ · งานวิจัยที่ต้องมีกระบวนการทดลอง — ใช้สัญญาจ้างทำวิจัย
ลงนามสัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษาต้องมีพยานไหม ทำกี่ฉบับ
2 ฉบับ ข้อความตรงกัน · ประทับตรา (ถ้ามี) · พยาน 2 คน · ลงลายมือชื่อกำกับทุกหน้าและทุกหน้าของผนวก ติดอากรและขีดฆ่าในวันลงนาม
ทำสัญญาจ้างที่ปรึกษา — สถาบันการศึกษาเป็นที่ปรึกษาต้องเตรียมเอกสารอะไรแนบท้าย
ผนวก 1 ขอบข่ายงาน (TOR) · ผนวก 2 แผนเวลา · ผนวก 3 ค่าจ้างและงวดจ่าย — ต้องแนบครบทั้ง 3 เพราะข้อ 3 อ้างถึงผนวก 3 โดยตรง ฝ่ายผู้ว่าจ้าง: หนังสือรับรอง + หนังสือมอบอำนาจ (ถ้ามี · ติดอากร 10/30 บาท) หรือสำเนาบัตรประชาชน ฝ่ายสถาบัน: สำเนาคำสั่งแต่งตั้ง/หนังสือมอบอำนาจ · รายชื่อบุคลากรที่จะปฏิบัติงาน (ข้อ 7.7)
กฎหมายที่อ้างถึงในบทความนี้
ถ้อยคำด้านล่างคัดจากตัวบท 7 มาตรา — ใช้อ้างอิงได้ แต่หากต้องใช้ในชั้นศาล ควรตรวจกับราชกิจจานุเบกษาฉบับทางการอีกครั้ง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587
อันว่าจ้างทำของนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่ง เรียกว่าผู้รับจ้าง ตกลงจะทำการงานสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนสำเร็จให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่าผู้ว่าจ้าง และผู้ว่าจ้างตกลงจะให้สินจ้างเพื่อผลสำเร็จแห่งการที่ทำนั้น
ลักษณะ 7 จ้างทำของ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 595
ถ้าผู้รับจ้างเป็นผู้จัดหาสัมภาระไซร้ ความรับผิดของผู้รับจ้างในการบกพร่องนั้น ท่านให้บังคับด้วยบทแห่งประมวลกฎหมายนี้ ลักษณะซื้อขาย
ลักษณะ 7 จ้างทำของ
ประมวลรัษฎากร มาตรา 113
ตราสารใดมิได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์ ผู้มีหน้าที่เสียอากร หรือผู้ทรงตราสารหรือผู้ถือเอาประโยชน์ชอบที่จะยื่นตราสารนั้นต่อพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อขอเสียอากรได้ เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้รับตราสารแล้ว ให้อนุมัติให้เสียอากรภายในบังคับแห่งบทบัญญัติต่อไปนี้
บทบัญญัติ (ถ้อยคำตามเว็บกรมสรรพากร)
ประมวลรัษฎากร มาตรา 114
โดยการตรวจสอบตามความในมาตรา 123 ก็ดี โดยการกล่าวหาแจ้งความของบุคคลใดไม่ว่าจะเป็นเจ้าพนักงานรัฐบาลหรือมิใช่ก็ดี ถ้าปรากฏว่า (1) มิได้มีการออกใบรับในกรณีที่ต้องออกใบรับตามความในมาตรา 105 หรือมาตรา 106 ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินอากรจนครบ และเงินเพิ่มอากรอีกเป็นจำนวน 6 เท่าของเงินอากร หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า (2) ตราสารมิได้ปิดแสตมป์บริบูรณ์โดย (ก) มิได้ปิดแสตมป์เลย ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินอากรจนครบ และเงินเพิ่มอากรอีกเป็นจำนวน 6 เท่าของเงินอากรที่ต้องเสีย หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า (ข) ปิดแสตมป์น้อยกว่าอากรที่ต้องเสีย ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินอากรจนครบ และเงินเพิ่มอีกเป็นจำนวน 6 เท่าของเงินอากรที่ขาด หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า (ค) ในกรณีอื่น ให้พนักงานเจ้าหน้าที่มีอำนาจเรียกเก็บเงินเพิ่มอากร เป็นจำนวน 1 เท่าของเงินอากรที่ต้องเสีย หรือเป็นเงิน 25 บาท แล้วแต่อย่างใดจะมากกว่า
บทบัญญัติ (ถ้อยคำตามเว็บกรมสรรพากร)
ประมวลรัษฎากร มาตรา 118
ตราสารใดไม่ปิดแสตมป์บริบูรณ์ จะใช้ต้นฉบับ คู่ฉบับ คู่ฉีก หรือสำเนาตราสารนั้นเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้ จนกว่าจะได้เสียอากรโดยปิดแสตมป์ครบจำนวนตามอัตราในบัญชีท้ายหมวดนี้ และขีดฆ่าแล้ว แต่ทั้งนี้ ไม่เป็นการเสื่อมสิทธิที่จะเรียกเงินเพิ่มอากรตามมาตรา 113 และมาตรา 114
บทบัญญัติ (ถ้อยคำตามเว็บกรมสรรพากร)
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 601
ท่านห้ามมิให้ฟ้องผู้รับจ้างเมื่อพ้นปีหนึ่งนับแต่วันการชำรุดบกพร่องได้ปรากฏขึ้น
ลักษณะ 7 จ้างทำของ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34
สิทธิเรียกร้องดังต่อไปนี้ ให้มีกำหนดอายุความสองปี (1) ผู้ประกอบการค้าหรืออุตสาหกรรม ผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมหรือช่างฝีมือ เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบ ค่าการงานที่ได้ทำ หรือค่าดูแลกิจการของผู้อื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป เว้นแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่อกิจการของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง (2) ผู้ประกอบเกษตรกรรมหรือการป่าไม้ เรียกเอาค่าของที่ได้ส่งมอบอันเป็นผลิตผลทางเกษตรหรือป่าไม้ เฉพาะที่ใช้สอยในบ้านเรือนของฝ่ายลูกหนี้นั้นเอง (3) ผู้ขนส่งคนโดยสารหรือสิ่งของหรือผู้รับส่งข่าวสาร เรียกเอาค่าโดยสาร ค่าระวาง ค่าเช่า ค่าธรรมเนียม รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (4) ผู้ประกอบธุรกิจโรงแรมหรือหอพัก ผู้ประกอบธุรกิจในการจำหน่ายอาหารและเครื่องดื่ม หรือผู้ประกอบธุรกิจสถานบริการตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการเรียกเอาค่าที่พัก อาหารหรือเครื่องดื่ม ค่าบริการหรือค่าการงานที่ได้ทำให้แก่ผู้มาพักหรือใช้บริการ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (5) ผู้ขายสลากกินแบ่ง สลากกินรวบ หรือสลากที่คล้ายคลึงกัน เรียกเอาค่าขายสลาก เว้นแต่เป็นการขายเพื่อการขายต่อ (6) ผู้ประกอบธุรกิจในการให้เช่าสังหาริมทรัพย์ เรียกเอาค่าเช่า (7) บุคคลซึ่งมิได้เข้าอยู่ในประเภทที่ระบุไว้ใน (1) แต่เป็นผู้ประกอบธุรกิจในการดูแลกิจการของผู้อื่นหรือรับทำการงานต่าง ๆ เรียกเอาสินจ้างอันจะพึงได้รับในการนั้น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (8) ลูกจ้างซึ่งรับใช้การงานส่วนบุคคล เรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น เพื่อการงานที่ทำ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือนายจ้างเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป (9) ลูกจ้างไม่ว่าจะเป็นลูกจ้างประจำ ลูกจ้างชั่วคราว หรือลูกจ้างรายวัน รวมทั้งผู้ฝึกหัดงาน เรียกเอาค่าจ้างหรือสินจ้างอย่างอื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือนายจ้างเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป (10) ครูสอนผู้ฝึกหัดงาน เรียกเอาค่าฝึกสอนและค่าใช้จ่ายอย่างอื่นตามที่ได้ตกลงกันไว้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (11) เจ้าของสถานศึกษาหรือสถานพยาบาล เรียกเอาค่าธรรมเนียมการเรียนและค่าธรรมเนียมอื่น ๆ หรือค่ารักษาพยาบาลและค่าใช้จ่ายอย่างอื่น รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (12) ผู้รับคนไว้เพื่อการบำรุงเลี้ยงดูหรือฝึกสอน เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (13) ผู้รับเลี้ยงหรือฝึกสอนสัตว์ เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (14) ครูหรืออาจารย์ เรียกเอาค่าสอน (15) ผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ทันตกรรม การพยาบาล การผดุงครรภ์ ผู้ประกอบการบำบัดโรคสัตว์ หรือผู้ประกอบโรคศิลปะสาขาอื่น เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป (16) ทนายความหรือผู้ประกอบวิชาชีพทางกฎหมาย รวมทั้งพยานผู้เชี่ยวชาญเรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือคู่ความเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป (17) ผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรม สถาปัตยกรรม ผู้สอบบัญชี หรือผู้ประกอบวิชาชีพอิสระอื่น เรียกเอาค่าการงานที่ทำให้ รวมทั้งเงินที่ได้ออกทดรองไป หรือผู้ว่าจ้างให้ประกอบการงานดังกล่าวเรียกเอาคืนซึ่งเงินเช่นว่านั้นที่ตนได้จ่ายล่วงหน้าไป
หมวด 2 กำหนดอายุความ